Həftələrdir davam edən tələbə etirazlarından sonra Fransa “Sarı Jiletlilər” hərəkatının yenidən canlanmasına şahid olacaqmı? Şənbə günü ölkə daxilində keçiriləcək nümayişlər üçün etirazlar, yol dairələrinin blokadası və yanacaqdoldurma məntəqələri ilə neft anbarları qarşısında toplaşmalar planlaşdırılır. Cümə axşamı 17octobregiletjaune.net saytında dərc olunan xəritədə ölkə daxilində yanacaq qiymətlərinin artmasına etiraz etmək və demək olar ki, bir aydır daha yaxşı sinif şəraiti tələb edən lisey şagirdlərinə dəstək olmaq üçün 1 000-dən çox tədbir qeyd edilmişdi. Təşəbbüs yanacaqdoldurma məntəqələrində qiymətlərin artmasından narazı olan gənc bir şəxsin yayımladığı viral TikTok videosu ilə başladı. Daha sonra bu təşəbbüsə Kommunist Partiyasının lideri Fabien Roussel və Yaşıllar Partiyasının lideri Marine Tondelier də daxil olmaqla solçu siyasətçilər dəstək verdilər. Şənbə günü üçün planlaşdırılan nümayişlər əvvəlcə 2018-ci ildə yanacaq qiymətlərinin artması ilə bağlı geniş etirazlarla başlayan, daha sonra iqtisadi bərabərsizliyə qarşı daha geniş bir üsyana çevrilərək on minlərlə insanı küçələrə çıxaran orijinal “Sarı Jiletlilər” hərəkatı ilə əlaqəli deyildi. Hərəkat adını Fransa qanunlarına görə sürücülərin avtomobillərində daşımalı olduğu və etirazçıların nümayişlər zamanı geyindikləri flüoresan sarı yüksək görünürlüklü jiletlərdən götürüb. “Sarı Jiletlilər”in bəzi keçmiş aparıcı simaları, o cümlədən iştirak etmək fikrindən daşındıqdan sonra nümayiş etdirmək üçün Parisə gedəcəyini elan edən Maxime 'Fly Rider' Nicolle , əvvəlcə son etiraz aksiyasına ehtiyatla yanaşırdılar. “Heç bir “Sarı Jiletli” (17 oktyabr etirazlarının) arxasında deyildi. İndi insanlar yanacaq və narazılıqdan danışan kimi, dərhal “Sarı Jiletlilər” adlandırılırlar. Bu, demək olar ki, bir brendə çevrilib”, – 2019-cu ildə etiraz zamanı rezin güllə ilə vurulduqdan sonra bir gözünü itirən “Sarı Jiletlilər” hərəkatının görkəmli siması Jérôme Rodrigues dedi. 2018-2019-cu illərdəki etirazlar zamanı demək olar ki, iyirmi dörd nəfər, əsasən polisin atdığı rezin güllələrlə vurulduqdan sonra bir gözünü itirmişdi. Ümumilikdə, bir il ərzində 2 500 etirazçı və 1 800 polis əməkdaşı xəsarət almışdı. Fransanın kütləvi nəzarət taktikaları, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən geniş tənqidlərə məruz qalmışdı və lisey şagirdlərinin etirazları fonunda yenidən diqqət mərkəzinə düşüb. “Biz əvvəlcədən digər görkəmli şəxslərlə etirazlara çağırmaq üçün koordinasiya etmədik, lakin lisey şagirdlərinə qarşı polis zorakılığını görəndə hamımız eyni reaksiyanı verdik”, – digər görkəmli “Sarı Jiletli” siması François Boulo AFP-yə bildirib. Rodrigues şənbə günkü nümayişi lisey şagirdlərinin etirazlarının davamı kimi görür və tələbələrin “Sarı Jiletlilər”in yaşadığına bənzər polis “repressiyası” ilə üzləşdiyini deyir. Polis isə bu arada etirazçılara qarşı polis zorakılığı ilə bağlı 36 iddia üzrə daxili araşdırmalara başlayıb, o cümlədən partlayıcı silahlarla “şəhid edildiyi” iddia edilən dörd uşaq və “əhəmiyyətli xəsarətlər” alan altı uşaq. Digər şikayətlərə fiziki zərbələr, təhqirlər və iddia edilən cinsi təcavüz daxil idi. Rodrigues etirazların artan istehlakçı və yanacaq qiymətləri ilə üzləşən işçilərin, ailələrin və təqaüdçülərin gələcəyi ilə bağlı ümumi narahatlıqları əks etdirdiyini söylədi. “Lakin biz həm də lisey şagirdlərimizin və bütövlükdə gənclərin gələcəyindən, köhnəlmiş məktəblərdən, kadr çatışmazlığından və həddindən artıq dolu sinif otaqlarından danışırıq”, – o dedi. “Biz hamımız bu ümumi mövzu ilə bağlıyıq. Nəticədə, “Sarı Jiletlilər”in tələbləri daha da aktuallaşıb, çünki vəziyyət o vaxtkından daha ciddidir”, – o əlavə etdi. 2018-ci ildən fərqli bir mənzərə Aktivist Sophie Tissier də 2018-ci il etirazları ilə şənbə günkü səfərbərlik arasında paralellər görür. O, 2018-ci il hərəkatı zamanı Paris polis prefekturasında “Sarı Jiletlilər” nümayişlərini rəsmi olaraq qeydə alan ilk şəxs idi – bu strategiya etirazları əsas cərəyana gətirmək məqsədi daşıyırdı, lakin qrup daxilində tənqidlərə səbəb oldu. Şənbə günü üçün o, “Sarı Jiletlilər” etirazlarının ən qızğın vaxtında etdiyi kimi, Şanzelize prospektində nümayiş qeydə aldığını bildirdi. “Bu hərəkat tamamilə qanunidir. Fransa xalqı tükənib”, – Tissier dedi. “Onlar dövlət xidmətlərinin dağılmasından beziblər. Enerji və yanacaq qiymətlərinin artması ilə yaşayış səviyyəsi kəskin şəkildə düşüb. Və sonra qalmaqallarla dolu siyasi sinfə qarşı dərin bir ikrah var”. Tissier problemin kökünün “funksional olmayan siyasi sistem” olduğunu söylədi. “Hakimiyyət bölgüsü yoxdur. Biz sağlam bir demokratiya və respublikada yaşadığımızı iddia edirik. Reallıqda isə heç də belə deyil”, – o dedi və “Sarı Jiletlilər”in Fransada RIC kimi tanınan vətəndaş təşəbbüsü referendumu vasitəsilə daha böyük iştirakçı demokratiya tələbini xatırlatdı. Lakin orijinal “Sarı Jiletlilər” hazırkı etirazlar ilə 2018-ci ildə yaranan hərəkat arasında fərqləri də qəbul edirlər. “Sarı Jiletlilər” heç vaxt siyasi partiya tərəfindən mənimsənilməyib, çünki əksər hallarda (siyasətçilər) görünən kimi dərhal qovulurdular”, – Rodrigues dedi. “Bu gün lisey şagirdləri müəyyən siyasi partiyalar tərəfindən kifayət qədər yaxından idarə olunurlar. Beləliklə, çərçivə bizim təşkil etməyə öyrəşdiyimiz spontan nümayişlərlə müqayisədə bir qədər daha institusionaldır”. Ətraf mühit qrupları və fermerlər birliyi də insanları şənbə günü etirazlara qoşulmağa çağırıb. Lakin sərt solçu CGT (Ümumi Əmək Konfederasiyası) həmkarlar ittifaqı daha ehtiyatlı yanaşma nümayiş etdirərək, Fransanın əsas həmkarlar ittifaqlarının tətillərə çağırdığı 5 noyabr tarixinə diqqət yetirərək “şərtlər yerinə yetirilən hər yerdə” iştirak edəcəyini bildirib. Tissier hələ müxtəlif etiraz hərəkatları ilə lisey şagirdləri arasında əsl yaxınlaşma görmədiyini söylədi. Çərşənbə axşamı nümayişində iştirak etdikdən sonra o, “əsl birliyin” olmadığını söylədi və radikal solun, “Kommunist Partiyasından Fransa Unbowed-a qədər”, hərəkatı mənimsəmək cəhdlərini tənqid etdi. 17 oktyabr yaxınlaşdıqca, xüsusilə Fransanın payız məktəb tətilləri başladığı üçün sosial mediadakı həvəsin əhəmiyyətli iştiraka çevriləcəyi hələ də qeyri-müəyyən olaraq qalır. 2018-ci ildə yanacaqdoldurma məntəqələrində yanacaq qiymətlərinin aşağı salınması tələbi ilə 1 milyondan çox imza toplayan və “Sarı Jiletlilər” etirazlarını alovlandırmağa kömək edən Priscilla Ludosky şübhə ilə yanaşır. “İnsanlar tez-tez hərəkatımızın spontan olduğunu deyirlər. Heç də yox. Bəlkə də nizamsız görünürdü… lakin biz altı aydan çoxdur ki, petisiyamla bu məsələ ətrafında təkan yaradırdıq, sonra Fransa daxilində insanları birləşdirirdik. Mediaya Facebook-da elan edilmiş 700 toplaşmanı göstərən bir xəritə göndərdiyimiz zaman bu, əməli oldu”, – o dedi. “Burada heç kim bu çağırışların arxasında özünü irəli sürmür. 17 oktyabrın nə qədər böyük olacağını və kimə tabe olacağımızı bilmirik”, – Ludosky Reporterre-ə bildirib. Daxili işlər nazirinə yaxın bir mənbə şənbə günü ölkə daxilində təxminən 250 etiraz aksiyasının baş verə biləcəyini söylədi. Rodrigues də 2018-ci ilin noyabrında yaranan hərəkatın miqyasında bir hərəkatın perspektivlərinə ehtiyatla yanaşır. Lakin o, hələ də “Sarı Jiletlilər”in yenidən canlanmasına ümid edir. “Sarı Jiletlilər” olaraq, biz mübarizəni bitirmədiyimiz üçün hələ də narazılıq hissi daşıyırıq. Bəlkə də biz qoşula biləcəyimiz yeni bir xalq səfərbərliyi dalğasını gözləyirdik ki, başladığımız işi bitirə bilək.”