Süni intellektin (Sİ) inkişafı sürətləndikcə, o, cəmiyyət üçün artıq əhəmiyyətli problemlər yaradır. Şirkətlər işlərini Sİ modellərinin yerinə yetirə biləcəyi işçiləri işdən çıxarmağa başlayıblar. Məlumat mərkəzlərinin genişlənməsi enerji istehlakını artırıb və karbon izini böyüdüb. Sİ agentləri zərərli aktorlar tərəfindən dezinformasiyanın yayılmasını avtomatlaşdırmaq üçün istifadə olunur. Alqoritmlər qərəz nümayiş etdirir, bu da insanla əlaqəli texnologiyaların səhv tətbiqi və ayrı-seçkiliklə bağlı narahatlıqları artırır. Sİ müharibədə hədəfləri müəyyən etmək üçün istifadə olunur ki, bu da insan itkisinin artmasına səbəb olur. Bunlar ciddi tənzimləyici diqqət tələb edən mürəkkəb problemlərdir. Lakin bugünkü dominant Sİ siyasəti müzakirələri nadir hallarda bu bilavasitə problemlərə əsaslanır. Bunun əvəzinə, qlobal diskurs apokaliptik proqnozlarla doludur. Biz bu qiyamət narrativinin Sİ sənayesindəki bəzi şəxslər tərəfindən təbliğ edildiyini və ən yüksək qərar qəbul etmə səviyyələrində əks olunduğunu görürük: Senator Bernie Sanders kimi qanunvericilərin superintellektin qadağan edilməsini müdafiə etməsindən, Vatikanın xəbərdarlıq mesajlarına, keçmiş Dövlət Katibi Hillary Clintonun açıq mənbəli Sİ-ni real təhlükə adlandırmasına qədər. Qlobal liderlərin sənaye tərəfindən gücləndirilən bu xəbərdarlıqları ciddi qəbul etməsi tamamilə məqbuldur. Lakin Sİ-nin “ekzistensial riski” barədə həyəcan təbili çalan bu nüfuzlu səslər xoru, diqqətimizi Sİ-nin artıq əməyə, ətraf mühitə və kommunikasiyalara təsir edən çoxsaylı böhranlarından yayındırıb. Daha da pisi, ictimai panika rəqəmsal müstəmləkəçiliyin müasir rejimini – gücün bir neçə ölkədəki bir neçə Sİ korporasiyasının əlində cəmləşməsini təmin etmək üçün silah kimi istifadə edilir. Qiyamət narrativi açıq mənbəli Sİ modellərini hədəf alacaq tənzimləmələr üçün mükəmməl əsas verir. Bu modellər pulsuz və ya daha ucuzdur və istifadəçilərə onları öz ehtiyaclarına uyğunlaşdırmağa imkan verir. Qanunvericilərə təqdim olunan məntiq sadə və cəlbedicidir: əgər qabaqcıl Sİ kütləvi qırğın silahı potensialına malikdirsə, onu yalnız etibarlı bir neçə şəxs inkişaf etdirə bilər. “Təhlükəsizlik” adı altında, texnologiya nəhəngləri daha kiçik, daha ucuz açıq mənbəli Sİ modelləri ilə rəqabəti dayandıraraq öz inhisarlarını qorumaq üçün qaydalar yazmağa çalışırlar. Bu, tarixi müstəmləkəçilik taktikalarını birbaşa əks etdirir: yerli sənayenin inkişafına mane olmaqla “imperiyanın” ixracatından tam asılılığı təmin etmək. Hazırda bütün dünya bu texnologiya nəhəngləri tərəfindən hazırlanmış qabaqcıl Sİ sistemlərindən asılıdır, xüsusilə də öz Sİ modellərini sıfırdan yaratmaq üçün resursları olmayan Qlobal Cənub , hansı ki, bu, təkcə hesablama gücü üçün 100 milyon dollardan yuxarı xərc tələb edir. Dominant Sİ modellərindən istifadə etməyin problemi təkcə onların baha olması deyil, həm də yerli kontekstlərdə tez-tez uğursuzluğa düçar olmalarıdır. Keniyanın bu yaxınlarda Sİ ilə idarə olunan Sosial Sağlamlıq Təşkilatı (SHA) sisteminin tətbiqini nəzərdən keçirin. İdxal edilmiş model Keniyanın geniş qeyri-formal iqtisadiyyatının reallığını dəqiq əks etdirməyən fərziyyələr üzərində qurulduğu üçün sistem möhtəşəm şəkildə uğursuz oldu, gəlirləri sistematik olaraq şişirtdi və ən yoxsul vətəndaşlardan səhiyyə sığortası üçün həddindən artıq ödəniş aldı. Effektiv olmaq üçün qabaqcıl Sİ sistemləri yerli məlumatlara uyğunlaşdırılmalıdır. Onları sıfırdan qurmaq əksər ölkələr üçün maliyyə cəhətdən qeyri-mümkün olduğundan, açıq mənbəli Sİ yerli innovatorlar üçün yeganə əlverişli körpü rolunu oynayır. Daha da əhəmiyyətlisi, açıq mənbəli Sİ-nin qorunması Qlobal Cənuba Qərbin insanı təqlid edən çatbotlar dövründən çıxmağa imkan verir. İnkişaf etməkdə olan ölkələrə mütləq söhbət edən Sİ sistemləri lazım deyil; onlara enerji, səhiyyə, kənd təsərrüfatı, istehsalat və iqlim dəyişikliyinin azaldılması kimi sahələrdə inkişaf problemlərini həll etməyə kömək edə biləcək Sİ lazımdır. Əgər biz Sİ agentlərinə qarşı qeyri-mütənasib qorxu səbəbindən açıq mənbəli Sİ-ni məhv etsək, inkişaf etməkdə olan ölkələr inkişaf üçün öz suveren texnologiya ekosistemlərini qurmaq üçün əsas mexanizmlərini itirəcəklər. Bundan əlavə, Sİ inhisarları istifadəçiləri məlumat çıxarılması və ciddi koqnitiv asılılıq dövrünə salır. Biz artıq istifadəçilərin tənqidi düşüncələrini, yaradıcılıqlarını və fəaliyyətlərini qabaqcıl Sİ sistemlərinə getdikcə daha çox həvalə etməsi ilə koqnitiv deqradasiyanın erkən mərhələlərinə şahid oluruq. Bu asılılıq, artan asılılığımızın daha çox məlumat çıxarılmasını təmin etdiyi, bunun da öz növbəsində insan fəaliyyətini məhdudlaşdıran və mütləq nəzarəti mərkəzləşdirən daha qabiliyyətli sistemlər qurduğu bir əks əlaqə dövrü yaradır. Qlobal Cənub tarixi bərabərsizliklər səbəbindən unikal şəkildə həssas olsa da, bu asılılıq sərhəddə olmayan hər kəsi tələyə salır. Hətta Qlobal Şimaldakı varlı ölkələr də eyni asılılıq və çıxarılma təhlükəsi ilə üzləşirlər. Bəs həll yolu nədir? Sİ qadağaları əlbəttə ki, deyil. Sİ-dən imtina etmək, yeni dərmanların və enerji və iqlim böhranlarına yeni həll yollarının kəşfini sürətləndirmək üçün unikal mövqeyə malik bir texnologiyadan imtina etmək deməkdir. AlphaFold və MOFSeq kimi alətlərin inkişafı ilə bunun artıq sübutları var. Açıq mənbəli Sİ modellərini qadağan etmək də pis seçimdir. Təhlükəsizlik Sİ-yə bərabər çıxışı inkar etmir. Biz yaxın gələcəkdə baş verə biləcək pozuntular üçün möhkəm təhlükəsizlik araşdırmalarını maliyyələşdirə və ciddi sınaqlar tətbiq edə bilərik və etməliyik. Lakin biz hipotetik gələcəklərin qorxusunun indiki dövrdə gücün qəsdən konsolidasiyasına haqq qazandırmasına icazə verə bilmərik. Sİ-nin gələcəyini qorumaq onun inkişafının mərkəzləşdirilməmiş, şəffaf və qlobal şəkildə paylanmasını təmin etmək deməkdir. Bu, açıq mənbəli innovasiyanı ictimai sərvət və rəqəmsal müstəmləkəçiliyə qarşı fundamental silah kimi müdafiə etmək deməkdir. Bu, texnologiyanın insan koqnitiv zərərlərini proaktiv şəkildə həll etmək, Sİ-nin insan intellektini aşındırmaq əvəzinə onu gücləndirməsini təmin etmək deməkdir. Bu, mütləq məsuliyyəti insanlarda lövbərləmək, insanlığa malik olmayan Sİ agentlərini antropomorfizasiya etmək əvəzinə deməkdir. Bu məqalədə ifadə olunan fikirlər müəllifin özünə məxsusdur və Al Jazeera-nın redaksiya mövqeyini əks etdirmir.