Avropa İttifaqı (Aİ) liderləri oktyabrın 16-da keçirilən sammitdə birliyin gələcək büdcəsi ilə bağlı razılığa gələ bilməsələr də, Çin ilə sürətlə böyüyən ticarət kəsirini həll etmək üçün yeni müdafiə alətlərini qəbul etmək barədə qətiyyətli qərar qəbul ediblər. Sammitdə Çinin Avropaya elektrikli nəqliyyat vasitələrinin ixracını demək olar ki, yarıya qədər azaltmağa könüllü razılaşdığı ticarət sazişi təsdiqlənsə də, üzv dövlətlər bu güzəşti qeyri-kafi hesab ediblər. Nəticədə, Avropa Komissiyasına “təxirə salmadan” yeni ticarət müdafiə alətləri dəsti yaratmaq səlahiyyəti verilib. Bu alətlərə “öldürücü düymə” adlanan müddəa daxildir ki, bu da Komissiyaya məhsullara ani kvota və tariflər tətbiq etməyə imkan verəcək. Avropa Komissiyasının bu cür təklifləri 2026-cı ilin sonuna qədər irəli sürməsi gözlənilir. Lakin hələlik hüquqi mətn, müəyyən edilmiş tətik mexanizmi, razılaşdırılmış əhatə dairəsi və ticarətin “kəsilməsinin” praktikada nə demək olacağı ilə bağlı suallara cavab yoxdur. Buna baxmayaraq, əgər Komissiya bu “öldürücü düymə” səlahiyyətlərini əldə edərsə, Avropanın dünya ilə ticarətinin bütün strukturu inqilab edilə bilər və Çinlə ticarət müharibəsi demək olar ki, qaçılmaz olacaq. Aİ liderlərinin sammitində Çin məsələsi əsas mövzulardan biri idi, çünki Avropa bloku 2026-cı ildə Pekinlə 360 milyard avrodan (təxminən 405,1 milyard ABŞ dolları ) çox, yəni gündə təxminən 1 milyard avro ticarət kəsiri ilə üzləşir. Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyen uzun müddətdir ki, Çin hakimiyyətini bu cür kəsirlərin “davamlı olmadığını” xəbərdar edir. Son Aİ statistikası göstərir ki, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında Çinin Aİ-yə ixracatı daha 25 faiz artıb. Artıq Avropanın avtomobil sənayesi əsas narahatlıq mənbəyi deyil; qitənin kimya və sənaye maşınqayırma sektorları indi Çinin ixrac hücumuna qarşı həssas olan ən son sahələrdir. On il əvvəl Aİ Çinlə sənaye maşınqayırma ticarətində illik 71 milyard avro kəsir qeydə alsa da, kimyəvi maddələr ticarətində 6 milyard avro profisitə malik idi. Bu gün maşınqayırma kəsiri 206 milyard avroya yüksəlib, kimyəvi maddələr ticarətində isə illik 24 milyard avro həcmində böyük ticarət kəsiri yaranıb. Brüsseldə keçirilən son sammitdə Belçika, Danimarka, Fransa və Almaniya Komissiyanın bu sektorları qorumaq üçün sürətli addımlar atmaq qətiyyətini dəstəkləyiblər. Kimyəvi maddələr, əczaçılıq və maşınqayırma sahələrində Aİ-nin antidempinq araşdırmalarının yaxın həftələrdə, Çin istehsalı külək turbinləri ilə bağlı araşdırmanın isə tezliklə başlaması gözlənilir. Oktyabrın 5-də yayımlanan birgə məktubda Fransa prezidenti Emmanuel Makron və Almaniya kansleri Fridrix Merz iddia ediblər ki, “əgər başqa bir ticarət ölkəsi ədalətli ticarət şərtlərinin bərpası çağırışlarına qəsdən məhəl qoymursa, Avropa vahid bazarına çıxışı kəsmək üçün Komissiyaya səlahiyyətlər verilməlidir”. Təklif olunan bu alət təkcə müəyyən bir məhsulun ticarətinin qəfil artması və heç bir tədbir görülməməsi halında deyil, həm də başqa bir ölkə ticarət balanssızlıqları ilə bağlı ciddi müzakirələrdən qaçmaq üçün kritik xammal tədarükünün kəsilməsi kimi digər məcburiyyət alətlərindən istifadə edərsə tətbiq oluna bilər. Almaniya hökumətinin rəsmisi Fransa-Almaniya təklifi yayımlandıqdan qısa müddət sonra izah edib ki, əgər bu baş verərsə, “ Aİ bizə vurulan zərərlə müqayisə oluna bilən zərər vura bilməlidir”. Aİ rəsmiləri bu müddəanın hansı ölkəyə tətbiq oluna biləcəyini müəyyən etməkdən imtina edirlər, lakin Çinə spesifik bir tənzimləmənin Ümumdünya Ticarət Təşkilatında müdafiə edilməsi çətin olacaq və bir çox Avropa ölkəsi üçün narahatlıq yaradacaq. Bu, diplomatik nəzakət kimi təqdim edilən hüquqi zərurətdir. Mənbələr: www.businesstimes.com.sg