Foreign Policy-nin Cənubi Asiya Xülasəsinə xoş gəlmisiniz. Bu həftənin əsas məqamları: ABŞ dövlət katibi Marko Rubio Yeni Dehli ni atlayaraq Hindistana üç günlük səfər edir; Pakistan , Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı arasında Məkkə paktı nın tam mətni açıqlanır; və bir araşdırma Banqladeş dəki qızılca böhranı ilə bağlı həyəcan təbili çalır. ABŞ dövlət katibi Marko Rubio çərşənbə axşamı Hindistana üç günlük səfər üçün Mumbay a gəlib. Səfər qeyri-adi marşrutla, Mumbay və Camnaqar ı ziyarət etməklə, lakin Yeni Dehli yə getməməklə keçib. Rubio may ayında Hindistan ın paytaxtını ziyarət edərək Baş nazir Narendra Modi ilə görüşmüşdü. Bu dəfə Yeni Dehli yə niyə getmədiyi bəlli olmasa da, o, ABŞ-Hindistan əlaqələrinin zəifləməsinə fayda verə bilər. Yeni Dehli Hindistan ın Birləşmiş Ştatlar a etimad boşluğunun ən böyük olduğu yerdir. Hindistan rəsmiləri Prezident Donald Tramp ın bəzi hərəkətlərindən – administrasiyanın tarif rejimindən tutmuş Pakistan la dərin əlaqələrinə qədər – dərindən narazıdırlar. Yeni Dehli Vaşinqton un strateji tərəfdaşlıqlarına qarşı əməliyyatçı yanaşma sərgilədiyini düşünür. Əgər Rubio Yeni Dehli yə getsəydi, narahat söhbətlər olardı. Bunun əvəzinə, o, Hindistan ın maliyyə paytaxtını və sonra dünyanın ən böyük neft emalı zavodunun yerləşdiyi şəhəri ziyarət edir. Rubio nun səfərinin əsas diqqəti biznes və investisiyalara yönələcək. Hindistan ın özəl sektoru, hökumət kimi, son ABŞ siyasətlərindən – xüsusilə tariflər və vizalarla bağlı olanlardan – narahatdır, lakin Vaşinqton la tərəfdaşlıq etməyə can atır, əsasən Birləşmiş Ştatlar dakı böyük bazar imkanları səbəbindən. Rubio nun Mumbay a səfəri ikitərəfli əlaqələrə başqa bir şəkildə də kömək edə bilər. O, gəldikdən qısa müddət sonra 2008-ci ildə Mumbay terror hücumlarında həlak olan 166 nəfərin, o cümlədən altı amerikalı nın xatirəsinə çələng qoyub. Bu faciə terrorizmlə mübarizənin Hindistan və Birləşmiş Ştatlar üçün kritik əməkdaşlıq sahəsi olduğu bir dövrü xatırladır. Mumbay faciəsindən sonrakı ilk illərdə ABŞ -ın gizli əməliyyatçıları Pakistan da hücumları törədən qrupu, Ləşkər-i-Taiba nı – Hindistan a qarşı yüksək dərəcədə güclü bir təşkilatı – izləməyə yönəlmiş missiyalar həyata keçiriblər. Çərşənbə günü Camnaqar da Rubio Hindistan ın neft emalı zavodunu idarə edən Reliance Industries şirkətinin rəhbəri Mukeş Ambani ilə görüşüb. Görüş Tramp ın xarici siyasətinin klassik taktikası – şəxsi əlaqələrdən istifadə edən və ABŞ -ın iqtisadi maraqlarını irəli sürən kommersiya diplomatiyası vasitəsilə ABŞ-Hindistan əlaqələrini gücləndirməlidir. Rubio Ambani ilə şirkətinin Venesuela xam neftini emal etmək səyləri barədə danışmağa can atırdı. O, həmçinin Reliance Industry -nin Texas da nəzərdə tutulan neft emalı zavodunu dəstəkləmək planlarının yolunda olduğundan əmin olmaq istəyirdi. Şirkət çərşənbə günü bildirib ki, Rubio və Ambani “qlobal enerji mənzərəsini” və kommersiya əməkdaşlığı imkanlarını müzakirə ediblər. Enerji ikitərəfli gərginlik nöqtəsi olsa da – çünki Hindistan Rusiya neftinin əhəmiyyətli hissəsini idxal edir – bu, həm də əməkdaşlıq sahəsidir. Hindistan son illərdə ABŞ neft idxalını artırıb, Rubio səfərinin əvvəlində ölkənin enerji idxal qarışığını şaxələndirdiyini qeyd edərək bunu təsdiqləyib. Burada Tramp administrasiyasının Hindistan ı və Rusiya nefti alan digər dövlətləri hədəf almaqla təhdid edən yeni sanksiya qanun layihəsinin tətbiqini təxirə salmaq barədə son qərarı əsasdır. Bu, Hindistan və Birləşmiş Ştatlar üçün enerji məsələlərini müzakirə etmək üçün diplomatik məkan yaradır və həmçinin iki tərəfin yeni ticarət müqaviləsi bağlamasına kömək edən etimad quruculuğu tədbiri təmin edə bilər. Nəticədə, Yeni Dehli Rubio nun yanına gəldi. O, çərşənbə axşamı Mumbay da Hindistan ın Xarici İşlər Naziri S. Cayşankar la görüşüb. Bu səfəri etməklə, Cayşankar bir qədər siyasi riskə getdi. Hindistan müxalifət liderləri Mumbay a getməyin xarici bir rəsmiyə – bu halda ABŞ -ın Hindistan dakı səfiri Serxio Qor a – Hindistan a öz torpağında diktə etməyə icazə vermək anlamına gələcəyini demişdilər. Cayşankar ın Mumbay a getməsi, gərginliklərə və etimad boşluqlarına baxmayaraq, Yeni Dehli nin Vaşinqton la münasibətlərinə verdiyi əhəmiyyəti vurğulayır. Bu, Rubio paytaxta səfər etməsə belə, iki tərəfin Hindistan da yüksək səviyyəli işləri görə biləcəyini göstərir. Məkkə paktı nın mətni açıqlanıb. Çərşənbə axşamı London da yerləşən Middle East Eye Pakistan , Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə ni əhatə edən, Məkkə paktı kimi tanınan qarşılıqlı müdafiə paktının tam mətnini əldə edərək dərc edib. Açıqlama müqavilənin təsdiq üçün Türkiyə parlamentinə təqdim edildiyi günə təsadüf edib. Səudiyyə Ərəbistanı bu yaxınlarda Yəmən in Husi üsyançılarının hücumlarına qarşı mübarizə aparmaq üçün Pakistan və Türkiyə nin dəstəyini çağırmaq üçün paktı işə salıb. Üç ölkə avqust ayında müqaviləni imzaladıqdan sonra mətn ictimaiyyətə açıqlanmamışdı və əvvəllər məlum olan məlumatlar birgə bəyanatdan və sonrakı rəsmi şərhlərdən gəlirdi. Mətn təsdiq edir ki, müqavilə NATO -ya bənzər dil ehtiva edir, hər bir imzaçı birinə edilən hücumu hamıya edilən hücum kimi qəbul edir. O, həmçinin heç bir düşməni xüsusi olaraq qeyd etmir. Qeyri-müəyyənlik, ehtimal ki, qəsdən edilib, qismən də İran la həmsərhəd olan və İran müharibəsində vasitəçilik edən Pakistan ın Tehran ın müqaviləni İran əleyhinə oxuyacağından narahat olmaması üçün. Bəlkə də Məkkə paktı nın ən diqqətəlayiq tərəfi onun uzunömürlülüyüdür: İmzaçılar razılaşmanın minimum 10 il müddətində tərəfi olacaqlarına söz veriblər. Səudiyyə Ərəbistanı iki banqladeşli ni edam edib. Ötən həftə Səudiyyə Ərəbistanı nda Riyad ın Məkkə məscidində nalayiq hərəkət kimi təsvir etdiyi əmələ görə edam edilən iki banqladeşli , Daily Star qəzetinin məlumatına görə, 2023-cü ilin avqustundan bəri ölkədə ayrı-ayrı ittihamlarla saxlanılırdı. Qəzet Ciddə dəki Banqladeş konsulunun 18 oktyabr tarixli məxfi memorandumunu əldə edib. Memoranduma görə, Nəzrul İslam Əbdül Bəsir kibercinayət ittihamları ilə, Sueti Axter isə zina ittihamları ilə saxlanılıb. Hər ikisi eyni təmizlik şirkətində işləyirdi. Memorandum həmçinin göstərir ki, Riyad dakı Banqladeş Səfirliyi Bəsir və Axter in ölüm hökmləri və sonrakı edamları barədə əvvəlcədən xəbərdarlıq almayıb. Dəkkə ölənlərin ailələrindən nə baş verdiyini izah etmək üçün təzyiqlərlə üzləşəcək, lakin yanaşmasında diqqətli olmalıdır. Səudiyyə Ərəbistanı kritik bir iqtisadi tərəfdaşdır; Banqladeş ə xam neft idxalının üçdə birindən yarısından çoxu bu ölkədən gəlir. O, həm də əsas donor və evlərinə pul göndərən təxminən 3,5 milyon banqladeşli nin vətənidir. Tərəfdaşlığın əhəmiyyəti Banqladeş in pisləşən iqtisadi çətinlikləri və İran müharibəsi səbəbindən enerji çatışmazlığı ilə daha da artır. Dəkkə cavab axtararkən və edamlara necə cavab verəcəyini düşünərkən Riyad la ehtiyatlı davranmalıdır. Pakistan ın Munir İran da. Pakistan ordusunun rəisi Asim Munir və Daxili İşlər Naziri Möhsin Naqvi çərşənbə axşamı Tehran a danışıqlar üçün gəliblər. Bu, İran da münaqişənin yenidən, bəlkə də ABŞ -ın 3 noyabrda keçiriləcək aralıq seçkilərindən qısa müddət sonra gərginləşə biləcəyi ilə bağlı fərziyyələr fonunda baş verib. Səfər sülh üçün yeni bir təkan kimi görünür. Tehran və Vaşinqton un hər biri sərt mövqelərini gücləndirdikcə, Pakistan ın İran müharibəsində vasitəçi rolu daha da çətinləşib. Lakin vasitəçilik üçün diplomatik mühit İslamabad ın xeyrinə dəyişə bilər. Münaqişənin əvvəlki mərhələlərində Pakistan əsas ictimai vasitəçi idi, Çin , Misir və Türkiyə isə daha az fəal rol oynayırdılar. Son həftələrdə digər ölkələr – şübhəsiz ki, İran üzərində eyni dərəcədə təsirə malik olanlar – fəallaşıblar. Qətər getdikcə daha çox iştirak edir və Rusiya Xarici İşlər Naziri Sergey Lavrov bazar ertəsi Tehran da olub, bu, müharibə başlayandan bəri onun ilk səfəri idi. Bu çoxmillətli səy Pakistan ın üzərindən bir qədər yükü götürməlidir, çünki o, vasitəçilik səyləri uğursuz olarsa, günahkar olmaq istəmir. İslamabad həmçinin özünü çətin vəziyyətdə tapdığı üçün vasitəçilik cəbhəsində bir qədər rahatlıqdan faydalana bilər. Səudiyyə Ərəbistanı na qoşun göndərməyə razılaşdıqdan sonra, o, İran ı hələ də etibarlı bir vasitəçi olduğuna inandırmalıdır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) -nin yeni məlumatlarına əsaslanan Reuters araşdırması Banqladeş dəki qızılca böhranı ilə bağlı həyəcan təbili çalıb. Ölkə martın ortalarından oktyabrın 9-dək 202 000 şübhəli hal qeydə alıb – bu, dünyada ən yüksək rəqəmdir. ÜST -ün məlumatına görə, epidemiya 1 147 ölümə səbəb olub, bunların 94 faizi 5 yaşdan kiçik uşaqlar arasında qeydə alınıb. Araşdırma böhranı tetikləyən bir sıra amilləri aşkar edir. 2024-cü ildə Baş nazir Şeyx Hasina nın devrilməsi nəticəsində yaranan siyasi qarışıqlıq peyvənd səylərində fasilələrə səbəb olub. Peyvənd ehtiyacları ilə bağlı məlumatların toplanması da problemli olub, milyonlarla uşaq peyvənd strategiyalarından kənarda qalıb. Nəhayət, yeni hökumətin bu il peyvənd səylərini sürətləndirmək tələskənliyi, peyvənd kampaniyalarından əvvəl kifayət qədər hazırlıq yoxlamalarının aparılmaması demək idi ki, bu da daha çox problemə səbəb oldu. Print qəzetində Bharatiya Janata Partiyası nın siyasətçisi Meenakşi Lexi Hindistan ın Yamuna çayı nı təmizləmək səylərinin kifayət qədər irəliləmədiyini iddia edir. O yazır: “ Yamuna çayı nın sahilboyu Əhmədabad ın Sabarmati Çayı Sahilinin İnkişafı Layihəsi ndən dəyərli dərslər götürərək Dehli nin baxımsız çay sahillərini ekoloji bərpaya üstünlük verərək canlı ictimai məkanlara çevirə bilər.” Prothom Alo qəzetində jurnalist Şahiduzzaman Banqladeş də iqlimlə bağlı iqtisadi zərərlərə kifayət qədər diqqət yetirilmədiyini xəbərdar edir: “Sual artıq iqlim dəyişikliyinin Banqladeş ə baha başa gəlib-gəlməməsi deyil,” o yazır. “Əsl sual nə qədər itirdiyimiz, kimin qiymətini ödədiyimiz və ölkənin bu itkilərin qarşısını almaq üçün kifayət qədər iş görüb-görməməsidir.” Daily Mirror qəzetinin redaksiya məqaləsi özünü “fillər ölkəsi” adlandıran Şri Lanka da fillərə qarşı pis rəftardan şikayətlənir. O, “utancverici bir reallığın” mövcud olduğunu iddia edir: “Fillər ilbəil ölür, çox vaxt insan hərəkətləri səbəbindən, ölkə isə onları qorumaqda çətinlik çəkir. Hörmət onların təhlükəsiz olub-olmaması ilə ölçülməlidir.” Maykl Kuqelman Foreign Policy -nin həftəlik Cənubi Asiya Xülasəsi nin müəllifi və Atlantik Şurası nda Cənubi Asiya üzrə baş elmi işçidir. Təxminən iyirmi ildir regionun analitiki olan o, əvvəllər Vilson Mərkəzi ndə Cənubi Asiya İnstitutu na rəhbərlik edib. X: @michaelkugelman Şərh yazmaq Foreign Policy abunəliyinin bir üstünlüyüdür. Zəhmət olmasa, şərh qaydalarımıza əməl edin, mövzudan kənara çıxmayın, nəzakətli, hörmətli olun və başqalarının inanclarına hörmət edin. Netanyahu nun rəqibləri öndədir, lakin koalisiya qurmaqda çətinlik çəkəcəklər.