MUSKAT: Sultan Qabus Universitetinin iqtisadçısı hesab edib ki, sentyabr ayında Omanın illik istehlak qiymətlərinin artımının təxminən yarısı qida və alkoqolsuz içkilərin payına düşüb, çünki yüksək yükdaşıma xərcləri və uzun çatdırılma müddətləri təzə qida təchizat zəncirlərinə təzyiq göstərib. Sultan Qabus Universitetinin İqtisadiyyat üzrə dosenti və ÜTT kafedrasının müdiri Dr. Osman Gülseven “Observer”ə verdiyi eksklüziv müsahibədə bildirib ki, qida daşınmasının artan xərcləri idxalçılar və istehlakçılar üçün yaranan təzyiqin arxasında duran mühüm amildir. Milli Statistika və İnformasiya Mərkəzinin rəsmi rəqəmləri göstərir ki, sentyabr ayında qida və alkoqolsuz içkilərin qiymətləri əvvəlki illə müqayisədə 8,0 faiz , ümumi inflyasiya isə 3,2 faiz artıb. Tərəvəz qiymətləri illik müqayisədə 20,1 faiz , meyvə 16,3 faiz , ət isə 10,3 faiz artıb. Tərəvəz qiymətlərində aylıq artım isə əhəmiyyətli dərəcədə az, 2,0 faiz təşkil edib. Baxmayaraq ki, qida və alkoqolsuz içkilər istehlak qiymətləri səbətinin təxminən 20,6 faizini təşkil edir, Dr. Gülseven onların ümumi inflyasiyaya töhfəsinin qeyri-mütənasib dərəcədə böyük olduğunu bildirib. Dərc edilmiş rəqəmlərdən istifadə edərək, o, qidanın ümumi istehlak qiymətləri indeksində illik artımın təxminən yarısını təşkil etdiyini təxmin edib. O, dəqiq hesablamanın əsas indeks səviyyələrini tələb etdiyini qeyd edib. Dr. Gülseven bildirib ki, yükdaşıma xərcləri, sığorta, saxlama, soyutma və daxili paylama xərcləri xarici təchizatçıların tətbiq etdiyi qiymətlərdə müvafiq artım olmadan da pərakəndə qiymətləri artıra bilər. O, 7 oktyabrda yerli mediada yayımlanan Omanlı təzə məhsul idxalçısından alınan rəqəmlərə istinad edərək, Hindistandan konteyner daşınma xərclərinin 1 800 dollardan 8 400 dollara qədər artdığını göstərib. İdxalçı həmçinin Çindən gələn yüklərin əvvəlki 3 800 dollarla müqayisədə hər konteyner üçün 15 000 dollara qədər, Avropadan gələn yükdaşıma xərclərinin isə təxminən 4 000 dollardan 10 000 dollara qədər artdığını bildirib. Bu rəqəmlər Omanın qida idxalında orta daşınma xərclərini deyil, bir idxalçının müəyyən ticarət marşrutları üzrə təcrübəsini təsvir edir. Afrikadan bəzi məhsul daşımalarının da əvvəlki təxminən 28 günlə müqayisədə 40 gündən çox çəkdiyi bildirilib. Gülseven bildirib ki, uzun səyahətlər soyutma xərclərini artırır və məhsulun xarab olma riskini yüksəldir, bu da satıla bilən hər kiloqram məhsulun çatdırılmasını daha baha edir. Lakin, yüksək xərclər qida idxalçılarının və ya pərakəndə satıcıların daha böyük mənfəət əldə etdiyini sübut etmir. O deyib: “ İstehlak Qiymətləri İndeksi rəqəmləri qiymət dəyişikliklərini müəyyən edir, lakin kommersiya mənfəət marjlarının artıb-artmadığını müəyyən edə bilməz.” O izah edib ki, gəlirlilikdəki dəyişiklikləri müəyyən etmək üçün eyni məhsullar üçün müqayisəli alış və satış qiymətləri, həmçinin nəqliyyat, saxlama, əmək, maliyyələşdirmə və xarab olma xərcləri haqqında məlumat tələb olunur. O deyib: “Yüksək xərclər, idxalçıların bu artımları tamamilə istehlakçılara ötürə bilmədikləri təqdirdə, onların marjlarını azalda bilər.” Dr. Gülsevenin qiymətləndirməsi onun 2025-ci ildə həmmüəllifi olduğu “Oman’da qida qiymətlərinin dayanıqlığı: Məlumat əsaslı yanaşma” adlı tədqiqatına əsaslanır. Bu tədqiqat 2013-cü ilin yanvarından 2024-cü ilin yanvarına qədər aylıq müşahidələrdən istifadə edərək beynəlxalq və daxili qida qiymətləri arasındakı əlaqəni araşdırıb. Tədqiqat qlobal və Oman qida qiymətləri arasında, xüsusilə son illərdə güclü əlaqələr müəyyən edib, taxıl məhsulları ən güclü əlaqəni göstərib. Lakin, tədqiqat təzə meyvə və tərəvəzləri deyil, taxıl, süd məhsulları, ət, şəkər və bitki yağlarını əhatə edib. Dr. Gülseven bunun bu sentyabrda qeydə alınan təzə məhsul qiymətlərindəki kəskin artımı birbaşa izah edə bilmədiyini etiraf edib. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının beynəlxalq Qida Qiymətləri İndeksi sentyabr ayında 136,0 bəndə çatıb ki, bu da bir il əvvəlkindən 5,8 faiz çoxdur. Bu ölçü beynəlxalq ticarət olunan qida məhsullarını izləyir və təzə meyvə və tərəvəzləri əhatə etmir. Ev təsərrüfatları üçün yüksək qida qiymətlərinin təsiri ümumi inflyasiya rəqəmindən kənara çıxır. Dr. Gülseven bildirib ki, aşağı gəlirli ailələr, sabit gəlirli ev təsərrüfatları və məhdud əmanətləri olanlar xüsusilə həssasdırlar, çünki əsas qida alışları onların büdcələrinin daha böyük hissəsini udur. O deyib: “Daha az qida almaqla xərcləri saxlamaq, yaşayış standartlarında əhəmiyyətli pisləşməni gizlədə bilər.” O, hətta daşınma xərcləri və çatdırılma müddətləri normallaşsa belə, pərakəndə satış məntəqələrində rahatlığın vaxt ala biləcəyini qeyd edib. O əlavə edib ki, soyuducu anbarların təkmilləşdirilməsi, təchizatçıların və nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsi, gömrük rəsmiləşdirməsində gecikmələrin azaldılması və müqayisəli topdan və pərakəndə qiymətlərin dərc edilməsi qida təchizat zəncirini gücləndirməyə kömək edəcək. O, həmçinin Omanın gələcək təchizat pozulmalarına qarşı dayanıqlığını artırmaq üçün kommersiya cəhətdən əlverişli və resurs səmərəli daxili istehsalın vacibliyini vurğulayıb. İmtina: Bu məqalənin məzmunu xarici üçüncü tərəf təminatçısından bu veb-sayta sindikasiya edilmiş və ya təqdim edilmişdir. Biz bu cür xarici veb-saytlara, qurumlara, tətbiqlərə və ya media nəşriyyatlarına görə məsuliyyət daşımırıq və onları idarə etmirik. Mətnin əsas hissəsi “olduğu kimi” və “mövcud olduğu kimi” əsasında təqdim edilir və heç bir şəkildə redaktə edilməmişdir. Nə biz, nə də filiallarımız bu məqalədə ifadə olunan fikirlərin və ya rəylərin dəqiqliyinə zəmanət vermir və ya onları təsdiq etmir. Tam imtina siyasətimizi buradan oxuyun.