2023-cü ildə vətəndaş müharibəsi başlayandan bəri məhsul yığımında çətinlik çəkən Sudan fermerləri indi ölkəni yenidən aclığa sürükləyə biləcək yeni bir düşmənlə – hava şəraiti ilə mübarizə aparırlar. Afrikanın bəzi hissələrini daşqınlarla təhdid edən iqlim modeli olan El Niño , Sudana yüksək temperatur və quraqlıq gətirir. Ölkədə üç ildən çox davam edən münaqişə zamanı, əsasən mühasirəyə alınmış ərazilərdə artıq aclıq ocaqları yaranmışdı. BMT rəsmiləri və yardım ekspertləri, eləcə də Reuters tərəfindən müsahibə götürülən iki ondan çox fermerin bildirdiyinə görə, quraq şərait Sudanın ərzaq təminatının böyük hissəsini təmin edən yağışla suvarılan kənd təsərrüfatının aparıldığı cənub bölgəsində məhsul və heyvandarlığa zərər verir. Böyük miqyaslı bir fermer bu ilki məhsulunun keçən ilkinin dörddə biri qədər olacağını gözləyir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən dəstəklənən qlobal aclıq monitorinqi təşkilatı IPC , 12 oktyabr tarixli xəbərdarlığında yazıb: “ Sudanın münaqişədən zərər çəkmiş bir çox bölgəsində aclıq riski artır, El Niño -nun səbəb olduğu quraqlığın təsiri onsuz da ağır olan şəraiti daha da pisləşdirir”. Amerika Birləşmiş Ştatları Geoloji Xidmətinin (USGS) məlumatlarına görə, iyuldan sentyabr ayına qədər olan pik yağış mövsümündə ölkə üzrə yağıntı son otuz ildən çox müddətdə ən aşağı səviyyədə olub. Qərbdəki Şimali Darfur əyalətində bu, 1984-cü ildən bəri ən aşağı səviyyə idi – eyni il aclıq Sudan və Efiopiyanı viran qoymuşdu. Mərkəzi bölgədəki Şimali Kordofan əyalətində 1990-cı ildən, cənub-şərqdəki Gedaref əyalətində isə 1991-ci ildən bəri ən aşağı səviyyə qeydə alınıb. İyun ayında IPC , Sudanda 5,1 milyon insanın şiddətli aclıqla üzləşdiyini bildirmişdi. IPC hazırda bu rəqəmləri yeniləyir. Noyabr və dekabr aylarında məhsul yığımının başlaması ilə, bəzi bölgələrdə döyüşlərin səngiməsi sayəsində bu rəqəmlərin azalacağı gözlənilirdi. Lakin El Niño -nun səbəb olduğu quraqlığın onları artıracağı proqnozlaşdırılır. BMT-nin Ümumdünya Ərzaq Proqramı (WFP) , 2026-cı ilin sonuna qədər əlavə 350 000 insanın, 2027-ci ilin avqustuna qədər isə 1,2 milyon insanın şiddətli aclıqla üzləşəcəyini proqnozlaşdırır. WFP-nin Sudan proqramının rəhbəri Samuel Clendon oktyabr ayında Reutersə verdiyi açıqlamada, donorlarla paylaşılan, lakin geniş şəkildə ictimailəşdirilməyən rəqəmlərə istinad edərək bunu bildirib. WFP -nin məlumatına görə, ən çox zərər çəkən bölgələr Darfur və Kordofan regionudur. Şimali Kordofan əyalətində Mariam Omar məhsul yığımına yaxınlaşmalı olan, lakin quru, qumlu torpaqda qurumuş bitkilərin arasından çıxan alaq otlarını təmizləyir. Um Ruwaba şəhəri yaxınlığındakı kiçik təsərrüfatında o, “Bu il dəhşətlidir” deyib. Um Rawaba bölgəsində təxminən 420 hektar ərazisi olan fermer Mohamed Abdelrahman Reutersə bildirib ki, müharibə nəticəsində köçkün düşən bir çox fermer quraqlıqdan əziyyət çəkən torpaqlara qayıdır. Kiçik təsərrüfat sahiblərinə maliyyə dəstəyi verən küncüt taciri olan Abdelrahman , bölgədəki torpaqların təxminən 40%-də məhsul olmayacağını təxmin edib. Şimali Kordofanın paytaxtı El Obeid heyvandarlıq bazarında inəklərin qabırğaları tozlu dərilərindən görünür. Tacir Sirajaldeen Abdellateef , sürətlə dəyərini itirən, inflyasiyanı artıran və əlavə çətinliklərə səbəb olan Sudan funtlarını sayarkən deyib: “Adətən bu vaxt mal-qara kök olur və hər kəs qazanc əldə edir. Lakin indi, bu payızın qıtlığı ilə mal-qara arıqlayıb”. WFP ən çox ehtiyacı olan 5 milyon insana ərzaq çatdırmağa fokuslanıb, lakin onların hamısına çata bilmədiyini bildirir. Çata bildiyi şəxslər üçün isə məhdud resursları uzatmaq üçün rasiyaları azaldıb. 17 oktyabr tarixinə WFP-nin Sudan əməliyyatını maliyyələşdirmək üçün 276 milyon dollar vəsaiti var idi ki, bu da keçən ilki büdcənin yarısından azdır. Təşkilat quraqlığın səbəb olduğu aclıqla mübarizə aparmaq üçün əlavə 134 milyon dollar vəsaitə ehtiyac duyduğunu bildirir. WFP-nin icraçı direktoru vəzifəsini icra edən Carl Skau , Darfura səfərindən sonra Qahirədə Reutersə verdiyi açıqlamada, həm yardımın, həm də məhsulun eyni vaxtda azalmasının “fəlakət üçün resept” olduğunu bildirib və quraqlığın təsirini gördüyünü əlavə edib. Skau -nun sözlərinə görə, müharibə nəticəsində köçkün düşən təxminən 700 000 insanın yaşadığı Darfurdakı Tawila düşərgəsində rasiyalar yarıya endirilmişdi, hətta yardım işçiləri sentyabrın əvvəlindən oktyabrın ortalarına qədər daha 9 000 insanın gəldiyini bildirirdilər. Müharibə zamanı dəfələrlə evindən köçkün düşdüyünü deyən müəllim Suad Ahmed , Şimali Darfur əyalətinin paytaxtı əl-Fəşirin şərqindəki kəndini tərk etdikdən sonra ərzaq axtarışında Tawilaya gəlib. O deyib: “Bura gələrkən yolda o qədər insan dedi ki: ‘Əgər orada yemək və içmək tapsan, zəhmət olmasa bizə de’”. Qeyri-hökumət təşkilatı olan Sudandakı Köçkünlər və Qaçqın Düşərgələrinin Ümumi Koordinasiyası -nın sözçüsü Adam Rojal , indi insanları evlərindən müharibənin deyil, aclığın qovduğunu bildirib. O deyib: “Artıq söhbət təkcə güllələrdən getmir”. Gedaref əyaləti müharibə zamanı Sudanın ərzaq təminatı üçün çox vacib idi, çünki döyüşlərdən kənarda qalmışdı. Lakin quraqlıqdan qaça bilməyib. 14 700 hektar ərazini əhatə edən bir neçə böyük təsərrüfatı idarə edən Emad Kabsoor deyib: “Hətta irəlidə yağış yağsa belə, mənim keçən ilki məhsulun yalnız təxminən 25%-i olacaq”. O, yandırıcı temperaturların da tarlaları qovurduğunu əlavə edib. O deyib: “Heç vaxt belə bir mövsümümüz olmayıb”. Reuters İqlim Monitoru -nun məlumatına görə, Gedarefdə temperaturlar 20 oktyabr üçün tarixi ortalamadan 7-9 dərəcə yuxarı olub. Sudan hökuməti ərzaq təminatına olan təhlükəni azaltmağa çalışıb. Sudanın kənd təsərrüfatı naziri Esmat Qureshi 8 oktyabrda Xartumda keçirdiyi mətbuat konfransında bu ilki məhsulun daha az olacağını, lakin “keçən ilkindən əhəmiyyətli dərəcədə az olmayacağını” bildirib. Quraqlıq haqqında soruşulduqda, RSF-nin humanitar yardım idarəsinin rəhbəri Abdelrahman Ismail Reutersə deyib: “Biz erkən cavabı koordinasiya etmək və dəvət etmək üçün səylər göstərmişik və inanırıq ki, lazımi resurslar və imkanlar təmin olunarsa, daha çoxunu edə bilərik”. Humanitar agentliklər dəfələrlə hökumət qoşunlarını və rəqib Sürətli Dəstək Qüvvələrini (RSF) münaqişə zamanı yardımı əngəlləməkdə və ya mane olmaqda ittiham ediblər ki, hər iki tərəf bunu inkar edir. IPC 2024 və 2025-ci illərdə Sudanda , o cümlədən əl-Fəşirdə aclıq ocaqları elan edib. Bu şəhərdə hökumət qüvvələri və onların müttəfiqləri, eləcə də dörddə bir milyona qədər insan şəhər süqut etməzdən əvvəl bir il yarım RSF tərəfindən mühasirəyə alınmışdı. Quraqlıq, 1984-cü ildə regionda yüz minlərlə insanın ölümünə səbəb olan aclıq da daxil olmaqla, humanitar böhranlar tarixinə malik bir millət üçün az rahatlıq deməkdir. Aclıq üzrə ekspert Alex De Waal deyib: “Bugünkü vəziyyət münaqişə səbəbindən bir çox cəhətdən daha da pisdir”, o əlavə edib ki, 1980-ci illərdə dünya yardım resurslarını səfərbər etmişdi, hazırda isə beynəlxalq yardım büdcələri azaldılıb. 1984-cü ildə məhsul yığılmadı, heyvanlar öldü və insanlar köç etməyə məcbur oldular, – Um Ruwaba -da fermer Sirajaldin al-Tahir deyib. O əlavə edib: “Lakin Allah bizə rəhm etdi və ABŞ hökuməti yardım gətirərək kəndimizə payladı”. “Bu il, 2026-cı il, necə bitəcəyini bilmirik.”