2007-2009-cu illərin qlobal maliyyə böhranından təxminən 20 il keçməsinə baxmayaraq, ABŞ bazarlarında süni intellekt (Sİ) bumunun oxşar nəticələrə səbəb ola biləcəyinə dair narahatlıqlar yaranıb. Mütəxəssislər maliyyə böhranlarını adi resessiyadan daha ciddi hesab edirlər, çünki bu zaman maliyyə sistemi iflas edir və hətta heç bir səhv etməyən borcalanlara belə kredit axını dayanır. 1930-cu illərin Böyük Depressiyası kimi ekstremal böhranlar zamanı 9 000 bank bağlanmış və pul təklifi üçdə bir qədər azalmışdı. Bəzi siyasətçilər maliyyə böhranlarının zəlzələlər kimi proqnozlaşdırıla bilməyəcəyi fikri ilə özlərinə təsəlli versələr də, ABŞ və Danimarkadan olan alimlərin 2022-ci ildə Journal of Finance jurnalında dərc etdirdikləri araşdırma bunun əksini sübut edir. Onlar 1950-2016-cı illər arasında 42 ölkəni araşdıraraq müəyyən ediblər ki, eyni sektorda borclanmanın və aktiv qiymətlərinin üç il ərzində sürətli artımı böhran siqnalıdır. Hər iki şərt mövcud olduqda, növbəti üç il ərzində böhran ehtimalı 40 faiz təşkil edir, bu da normal dövrlərdəki 7 faiz ehtimaldan xeyli yüksəkdir. Harvard Biznes Məktəbinin iqtisadçısı və adıçəkilən məqalənin müəlliflərindən biri olan Samuel Hanson , hazırkı vəziyyəti “işıqların narıncı yanması” kimi qiymətləndirir və iqtisadiyyatı quru meşəyə bənzədir. O, böhranın qaçılmaz olub-olmaması sualının mənasız olduğunu və risklərin idarə edilməsinə bu cür yanaşılmamalı olduğunu vurğulayır. 13 oktyabr tarixində Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) maliyyə sabitliyi ilə bağlı hesabatında borclanmanın təhlükəli həddə çatdığına dair xəbərdarlıq edib. Hesabatda qeyd olunur ki, Sİ-yə artan investisiyalar qlobal iqtisadiyyat və maliyyə bazarları üçün mühüm dəstək mənbəyi olsa da, Sİ sektorunda “artan borclanma” mövcuddur və Sİ-dəki hər hansı bir korreksiyanın “qlobal nəticələri” ola bilər. BVF-nin xəbərdarlığının verildiyi həftə bəzi Sİ ilə əlaqəli səhmlər və istiqrazlar kəskin şəkildə ucuzlaşıb. ABŞ-ın Sİ məlumat mərkəzlərinin operatoru olan CoreWeave şirkətinin səhmləri həmin həftə 25 faiz , 22 oktyabr tarixinə qədər isə əlavə 9 faiz düşərək, 52 həftəlik ən yüksək səviyyəsindən yarıdan çox dəyər itirib. Kolumbiya Biznes Məktəbindən Stijn Van Nieuwerburgh hesab edir ki, ABŞ-ın məlumat mərkəzləri, çiplər, şəbəkə və enerji sahələrinə 2025-2032-ci illər arasında ümumilikdə 10,3 trilyon ABŞ dolları investisiya qoyulacaq. Bu, illik ümumi daxili məhsulun (ÜDM) orta hesabla 3,6 faizini təşkil edəcək ki, bu da keçmişdəki investisiya dalğalarından (məsələn, kanallara 1836-1841-ci illərdə ÜDM-in 0,7 faizi , dəmir yollarına 1870-1890-cı illərdə 2,2 faizi , elektrikləşdirməyə 1905-1925-ci illərdə 0,5 faizi , magistral yollara 1956-1973-cü illərdə 1,1 faizi və ya telekommunikasiyaya 1996-2003-cü illərdə 1,1 faizi ) daha böyük bir paydır. Bu cür xərcləmələr, əgər dünya həqiqətən də çoxlu Sİ tələb edirsə, məntiqli görünür. Lakin tələbat gözləntiləri qarşılamadıqda vəziyyət dəyişə bilər ki, bu da real bir ehtimal olaraq qalır. Araşdırma firması Gartner , 14 oktyabr tarixində cari investisiya planlarının həyata keçirilməsi halında risklərin artacağını proqnozlaşdırıb. Mənbələr: www.businesstimes.com.sg