Böyük Britaniyada maliyyə naziri (Chancellor of the Exchequer) hər il İcmalar Palatasına (House of Commons) Büdcə bəyanatı təqdim edir. Bu bəyanat ölkə iqtisadiyyatının cari vəziyyətini və hökumətin vergi sistemində etmək istədiyi dəyişikliklərə dair təkliflərini əks etdirir. Baş nazir Andy Burnham ın rəhbərlik etdiyi hökumət, növbəti Büdcə bəyanatının 28 oktyabr 2026-cı il Çərşənbə günü maliyyə naziri John Healey tərəfindən təqdim ediləcəyini açıqlayıb. Əvvəlki Büdcə bəyanatı 26 noyabr 2025-ci il tarixində verilmişdi. Büdcə, yaxud Maliyyə Bəyanatı, ölkənin maliyyə vəziyyətini və hökumətin vergilərlə bağlı dəyişiklik təkliflərini əhatə edir. Bu sənədə həmçinin Büdcə Məsuliyyəti Ofisi (Office for Budget Responsibility – OBR ) tərəfindən hazırlanan iqtisadi proqnozlar da daxil edilir. Büdcə və Maliyyə Qanunu (Finance Bill) adətən illik tədbirlərdir, çünki gəlir vergisi və korporasiya vergisi kimi bəzi vergilər hər il qanunvericiliklə yenilənməlidir. Əksinə, dolayı vergilər, neft gəlirləri vergisi və kapital vergiləri daxil olmaqla, Böyük Britaniya vergilərinin əksəriyyəti “daimi” hesab olunur. Seçki illərində, hökumət dəyişikliyindən sonra, hətta əvvəlki maliyyə naziri artıq bir Büdcə təqdim etmiş olsa belə, yeni maliyyə naziri tərəfindən adətən yeni bir Büdcə təqdim edilir. Spirtli içkilər və tütün məhsulları üzrə rüsum dərəcələrindəki dəyişikliklər kimi bəzi tədbirlər Büdcə günü və ya qısa müddət sonra qüvvəyə minir. Bu dəyişikliklərin Maliyyə Qanunu qəbul edilməzdən əvvəl müvəqqəti olaraq qüvvəyə minmə səlahiyyəti, İcmalar Palatasının bu vergilərin müvəqqəti toplanması üçün təklifi təsdiqləməsindən irəli gəlir. Maliyyə naziri çıxışını bitirdikdən sonra, lakin müxalifət lideri cavab verməzdən əvvəl, Yollar və Vasitələr Komitəsinin sədri bu dəyişikliklərə razılıq almaq üçün İcmalar Palatasına tək bir təklif irəli sürür. Bu, “Vergilərin Müvəqqəti Toplanması” adlanır və konvensiyaya görə Palata tərəfindən qəbul edilir, yəni dəyişikliklər Büdcə günü saat 18:00 -da qüvvəyə minə bilər. Ənənəvi olaraq, Kölgə Maliyyə Naziri deyil, Müxalifət Lideri Büdcə çıxışına cavab verir. Büdcə bəyanatından sonra adətən Büdcə Qətnamələri üzrə dörd günlük müzakirələr keçirilir. Bu qətnamələr Büdcədə elan edilmiş vergi tədbirlərini əhatə edir. Müzakirələrin hər günü fərqli bir Nazirlər Kabineti naziri tərəfindən idarə olunur və Büdcənin müəyyən bir mövzusuna diqqət yetirilir. Kölgə Maliyyə Naziri öz cavabını Büdcə bəyanatından sonrakı gün, Büdcə müzakirələri zamanı verir. Büdcə Qətnamələri, İcmalar Palatası dörd günlük müzakirələrin sonunda onları qəbul edərsə dərhal qüvvəyə minə bilər, lakin onların daimi hüquqi qüvvəyə malik olması üçün Maliyyə Qanununa ehtiyac duyulur. Hər il Parlamentə yeni bir Maliyyə Qanunu təqdim edilir; bu qanun maliyyə nazirinin Büdcə bəyanatında irəli sürdüyü vergi təkliflərini qanuniləşdirir və onları qüvvəyə mindirir. İcmalar Palatası Büdcə Qətnamələrini qəbul etdikdən sonra, Maliyyə Qanunu Parlamentdən digər qanun layihələri ilə eyni şəkildə keçir. Lordlar Palatasının (House of Lords) Maliyyə Qanunları ilə bağlı məhdud rolu var. İcmalar Palatası əsas məqsədi vergiləri tətbiq etmək və ya xərcləri icazələndirmək olan qanun layihələrini irəli sürmək və dəyişdirmək üçün yeganə hüquqa malikdir. Lordlar Palatası Maliyyə Qanunu üzrə ikinci oxunuş müzakirəsi keçirəcək, lakin Qanunu maddəbəmaddə nəzərdən keçirməyəcək və dəyişdirməyəcək. İcmalar Palatasının Xəzinədarlıq Seçmə Komitəsi (Commons Treasury Select Committee) Xəzinədarlığın işini yoxlamaq rolunu oynayan partiyalararası deputatlar komitəsidir. Hər Büdcə bəyanatından sonra Xəzinədarlıq Komitəsi hökumətin təklifləri ilə bağlı araşdırma aparır, ekspert şahidlərindən dəlillər toplayır və nəticələri və tövsiyələri əks etdirən bir hesabat dərc edir. Hökumət daha sonra Komitənin tapıntılarına cavab olaraq, çox vaxt OBR -in töhfəsi ilə bir hesabat hazırlayır. “Büdcə” sözü köhnə fransız dilində “kiçik çanta” mənasını verən “bougette” sözündən gəlir. Maliyyə siyasətinə dair bəyanatı İcmalar Palatasına dəri çantada gətirmək adət idi. Çantanın müasir ekvivalenti qırmızı göndəriş qutusu və ya Büdcə qutusudur. Maliyyə nazirlərinin istifadə etdiyi fərqli qırmızı Büdcə qutusu bu ənənənin davamıdır. Mənbələr: en.mercopress.com