Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) məlumatına görə, bu il Banqladeşin adambaşına düşən ümumi daxili məhsulu (ÜDM) Asiyanın üçüncü ən böyük iqtisadiyyatı olan Hindistanınkından yüksək olacağı proqnozlaşdırılır. ÜDM müəyyən bir dövr ərzində ölkə daxilində istehsal olunan bütün malların və xidmətlərin ölçüsüdür. Hindistanın ÜDM-i Banqladeşinkindən təxminən səkkiz dəfə böyükdür. Lakin onun qonşusunun adambaşına düşən ÜDM-i, yəni ÜDM-in ümumi əhaliyə bölünməsi, dünyanın ən sıx əhalisi olan Hindistanınkını ötəcəyi gözlənilir. Təxminən 175 milyon əhalisi olan Banqladeşin 2026-cı il üçün proqnozlaşdırılan adambaşına düşən ÜDM-i 2 886 dollar təşkil edir, Hindistanda isə bu rəqəm 2 749 dollardır . Bu, Dakkanın son iyirmi ildə Cənubi Asiyanın diqqətəlayiq iqtisadi uğur hekayələrindən biri kimi ortaya çıxması ilə əlaqədardır. Banqladeşin iqtisadiyyatı hazırda 1971-ci ildə Dakkanın ayrıldığı Pakistanınkından daha böyükdür. Ekspertlər bu yüksəlişi ölkənin 38 milyard dollarlıq geyim sənayesi, pul köçürmələri və qadınların işçi qüvvəsində artan iştirakı ilə əlaqələndirirlər. Lakin yüksək inflyasiya və yavaşlayan artım hazırda bu irəliləyişi təzyiq altında qoyur. Bu arada, Hindistan iqtisadiyyatının bu il 7 faiz, Banqladeşin isə 3,6 faiz böyüməsi gözlənilir. Bəs bu rəqəmləri necə oxumalı və onlar bu ölkələrdə yaşayan milyonlarla insan üçün həqiqətən nə deməkdir? BVF-nin 2026-cı ilin oktyabr ayına aid “Dünya İqtisadi Görünüşü” hesabatı Hindistan və Banqladeş iqtisadiyyatlarının inflyasiyaya və enerji bazarlarını sarsıdan iki böyük müharibənin səbəb olduğu iqtisadi təzyiqlərə necə reaksiya verdiyindəki fərqləri vurğulayır. Banqladeşin 2026-cı ildə ÜDM-i 506,4 milyard dollar , Hindistanın isə 4,15 trilyon dollar olacağı gözlənilir. Lakin yerli qiymətlərdəki fərqləri nəzərə alan alıcılıq qabiliyyəti paritetinə (PPP) görə tənzimləndikdə adambaşına düşən ÜDM-dəki üstünlüyü dəyişir. Bu ölçüyə görə, Hindistanın adambaşına düşən ÜDM-i 12 998 dollar , Banqladeşin isə 10 884 dollar olacağı proqnozlaşdırılır. PPP müxtəlif ölkələrdə yaşayış xərcləri tənzimləndikdən sonra pulun həqiqətən nə qədər ala biləcəyini göstərən iqtisadi göstəricidir. Bu rəqəmlər hindistanlıların banqladeşlilərdən daha yüksək alıcılıq qabiliyyətinə malik olduğunu göstərir. BVF Hindistanın orta istehlakçı qiymətləri inflyasiyasını 5 faiz, Banqladeşdə isə 8,7 faiz proqnozlaşdıraraq, Dakkada yaşayış xərclərinin daha yüksək olduğunu göstərir. Hindistan Banqladeşdən nisbətən daha zəngindir və əhəmiyyətli texnologiya sektoru da daxil olmaqla böyük sənaye bazasına malikdir. Hindistan iqtisadiyyatının 2026-cı ildə 7 faiz, yəni Banqladeşin 3,6 faizlik göstəricisindən təxminən iki dəfə çox böyüməsi gözlənilir. Kontekst üçün qeyd edək ki, inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlarda adambaşına düşən orta ÜDM təxminən 7 746 dollar , qlobal orta isə təxminən 15 889 dollardır – Banqladeşin 2 886 dollar və Hindistanın 2 749 dollar göstəricilərinə qarşı. Gələn il BVF hesabatında Banqladeşin adambaşına düşən ÜDM-in 3 219 dollara çatacağı, Hindistanın 3 036 dollarından hələ də yüksək olacağı proqnozlaşdırılır – bu fərqin, təxminlərə görə, 2028-ci ildə də cüzi şəkildə davam edəcəyi gözlənilir. BVF-yə görə, 2029-cu ildə, hazırkı artım proqnozlarına əsasən, Hindistanın adambaşına düşən ÜDM-i 3 661 dollar olaraq Banqladeşin 3 334 dollarını ötəcək. Ekspertlər qeyd ediblər ki, Banqladeş adambaşına düşən ÜDM-i Hindistanı cüzi şəkildə üstələsə də, yaxın gələcəkdə daha zəif artım perspektivi ilə üzləşir. Lakin adambaşına düşən ÜDM təkbaşına tam iqtisadi mənzərəni əks etdirmir, çünki o, gəlir və sərvət bölgüsündəki bərabərsizlikləri gizlədir. Dollarla ifadə olunan rəqəm məzənnə ilə də dəyişir, bu da valyutanın dəyərindəki dəyişikliyin iqtisadi məhsulda dəyişiklik olmadan nisbi rəqəmləri dəyişə biləcəyi deməkdir. Qısaca desək, Banqladeş iqtisadiyyatının son iyirmi ildəki artımı ixracyönümlü istehsala, xüsusilə də xaricdə işləyən banqladeşlilərdən gələn pul köçürmələri ilə yanaşı, ixrac gəlirlərinin və məşğulluğun əsas mənbəyi olan hazır geyim sənayesinə yönəlmişdir. Bu arada, Hindistan şaxələnmiş iqtisadiyyata malikdir, burada xidmətlər istehsal və kənd təsərrüfatı ilə yanaşı əsas rol oynayır. Onun daxili bazarı, texnologiya və biznes xidmətləri, sənaye bazası və istehlakçı tələbatı iqtisadi fəaliyyət üçün çoxsaylı mənbələr təmin edir. Lakin hər iki ölkədə son on ildə iqtisadi artım bərabərsiz olmuş, sərvətli ev təsərrüfatlarında konsentrasiya artmışdır. Analitiklər bərabərsiz artım barədə ehtiyatlılıq ifadə edərək, müəyyən dərəcədə bəli, dedilər. Hindistanlı iqtisadçı Santosh Mehrotra “Al Jazeera”ya bildirib ki, Banqladeş iqtisadiyyatı əhali artımının uzunmüddətli azalması ilə yanaşı, illik 6 faiz sabit iqtisadi artım nümayiş etdirib. Mehrotranın sözlərinə görə, ölkənin ümumi əlavə dəyərə istehsal töhfəsi 2014-cü ildə 16,6 faizdən 2025-ci ildə 22 faizə yüksəlib. Digər tərəfdən, Dünya Bankının məlumatları Hindistanın istehsal əlavə dəyərinin 2014-cü ildə ÜDM-in 15,1 faizindən 2024-cü ildə 13,5 faizə düşdüyünü göstərib. “Bu, Banqladeşin düzgün etdiyi ixracyönümlü istehsal artımının müsbət tərəfidir”, o dedi. Lakin Birləşmiş Ştatlar-İsrail müharibəsinin İrana qarşı qlobal enerji şoku, Hörmüz boğazında dəniz nəqliyyatını pozaraq Banqladeşi sarsıdıb. Banqladeş neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) idxalının 95 faizini təşkil edir və bu idxalın çoxu Yaxın Şərqdən gəlir. Banqladeşin ixrac gəlirlərinin 80 faizindən çoxunu təşkil edən hazır geyim sənayesi də Qırmızı dəniz və Yaxın Şərq vasitəsilə göndərmə marşrutları pozulduğu üçün zərər görüb.