ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski arasında münasibətlər son həftələrdə kəskin şəkildə pisləşib, hər iki lider bir-birini açıq şəkildə tənqid edib. Onların münasibətləri uzun müddətdir gərgin olub, lakin Trampın Ukraynanın Rusiyanın enerji infrastrukturlarına zərbələri ilə bağlı narazılığı, Kiyevin tərəfdarlarının ABŞ-ın həyati dəstəyini təhdid edə biləcəyindən qorxduğu bir böhranı tətikləyib. Münasibətlərin necə pisləşdiyini təqdim edirik: Tramp , 2017-ci ilin əvvəlində vəzifəyə gəldikdən qısa müddət sonra Ukraynaya ölümcül yardım göstərməsi istənildiyi və Kiyevə Javelin raketlərinin satışını təsdiqlədiyi ilk dövründən bəri ABŞ-ın Ukraynaya müdaxiləsinə şübhə ilə yanaşıb. Adının açıqlanmasını istəməyən keçmiş yüksək rütbəli Tramp administrasiyası rəsmisi bildirib: “Onun ətrafındakı hər kəs bunu etməsini istəyirdi və ona çox təzyiq göstərirdilər, o da nəhayət, çox istəksiz şəkildə Javelinlərin satışına razılıq verdi. O, bunu ABŞ-ın əsas marağı hesab etmirdi. Bu, Avropa məsələsi idi.” Trampın Zelenski ilə ilk böyük görüşü 2019-cu ilin iyulunda baş tutan telefon danışığı zamanı olub. Bu danışıqda Respublikaçı prezident Ukrayna liderindən Konqresin təsdiqlədiyi hərbi dəstək müqabilində Demokrat rəqibi Co Baydeni və oğlu Hunteri araşdırmasını istəyib. Bu hadisə Trampın ilk impiçmentinə səbəb olub. Bayden 2020-ci il prezident seçkilərində Trampı məğlub edib. Tramp həmçinin Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə ABŞ-ın xarici siyasət normalarına zidd olan, lakin Çinin Xi Jinping və Şimali Koreyanın Kim Jong Un kimi avtoritar liderlərlə isti münasibətlərini əks etdirən bir əlaqə qurub. Keçmiş rəsmi deyib: “ Tramp həmişə Rusiya ilə daha yaxşı münasibətlər qurmaq istəyib.” Trampın hazırkı narazılığı Kiyevin Rusiyanın dizel infrastrukturlarına hücumları üzərində cəmləşib. ABŞ və İsrailin fevralda İrana qarşı müharibəyə başlamasından və qlobal enerji xərclərinin artmasından sonra dizel qiymətləri rekord həddə çatıb. Trampın Respublikaçı partiyasından ABŞ qanunvericiləri 3 noyabrda keçiriləcək aralıq seçkilər ərəfəsində inflyasiya ilə bağlı seçici qəzəbi ilə üzləşirlər. Sentyabrın 13-də Tramp açıq şəkildə Ukraynanı dizel infrastrukturunu hədəf almağı dayandırmağa çağırıb. Növbəti həftə Dövlət Katibi Marco Rubio bildirib ki, Vaşinqton Ukraynanın ABŞ-la əlaqəli neft tədarükünə zərbə vurmasından da narahatdır. Ukrayna zərbələri dayandırmaqdan imtina edərək, uzun mənzilli pilotsuz təyyarə kampaniyasının Rusiyanın təxminən beş illik bombardmanına yeganə mümkün cavab olduğunu bildirib. Moskva iyul ayında daxili yanacaq çatışmazlığını aradan qaldırmaq üçün bir sıra tədbirlər çərçivəsində dizel ixracını qadağan etmək məcburiyyətində qalıb. Zelenskinin itaətsizliyindən qəzəblənən Tramp oktyabrın 9-da Moskvadan dizel almaq üçün bir razılaşma elan edib və Rusiyanın dizelin qlobal bazara çıxmasına imkan verən müvəqqəti ümumi lisenziya verib. O, həmçinin sentyabrda imzaladığı qanun layihəsi ilə təsdiqlənmiş Rusiyaya qarşı sanksiyaları ləğv edib. Ukraynada enerji sektoru şirkəti idarə edən keçmiş ABŞ rəsmisi Suriya Jayanti bildirib ki, Trampın oktyabrın 11-də birtərəfli qaydada enerji atəşkəsi elan etməsinə baxmayaraq, Rusiyanın Ukraynanın enerji şəbəkəsinə zərbələri artıb. Atlantic Council analitik mərkəzinin baş elmi işçisi olan Jayanti deyib: “ Kiyevdə hər kəsə aydındır ki, məqsəd əslində enerji atəşkəsi deyil, bu, sadəcə Ukraynanı zəiflətmək və Rusiyaya həlledici üstünlük vermək cəhdidir.” Zelenski bildirib ki, Ukrayna hərbi rəsmiləri ABŞ-lı həmkarları tərəfindən təhdid ediliblər və enerji zərbələrini davam etdirməyin ABŞ-ın kəşfiyyat mübadiləsini dayandırmasına səbəb olacağını deyiblər. Vəziyyətlə tanış olan bir ABŞ rəsmisi Kiyevin bu açıqlamasını təkzib edib. Adının açıqlanmasını istəməyən ABŞ rəsmisi bildirib ki, Ukraynaya təzyiq artırılmayıb. “Biz Zelenskiyə təzyiq göstərmək məcburiyyətində deyilik. Əgər o, razılaşma əldə etmək istəyirsə, bunu edəcək. Düşünürəm ki, Putin ona çox təzyiq göstərir və o ( Zelenski ) Rusiyaya müəyyən təzyiq göstərir, lakin Rusiya zərbələr almasına baxmayaraq buna o qədər də əhəmiyyət vermir.” Cümə axşamı Tramp bildirib ki, o, SpaceX-in CEO-su Elon Muskdan Ukraynanın şirkətin Starlink peyk sisteminə çıxışını bərpa etməsini xahiş edib. Starlinkin fəaliyyətinin pozulması Kiyevin hərbi pilotsuz təyyarə əməliyyatlarını müvəqqəti olaraq çətinləşdirib və Kiyevin qışa doğru Rusiyanın hücumlarına qarşı müdafiəsiz qalacağı qorxusunu yaradıb. Sülh səyləri davam edib, lakin indiyə qədər əməli nəticələr verməyib. Oktyabrın 20-də Osloda keçirilən danışıqlarda Ukrayna yeni təkliflər təqdim edib və Trampın kürəkəni və elçisi Jared Kushner Trampın Ukraynanın Rusiyanın dizel emalı zavodlarına hücumları dayandırması tələbini təkrarlayıb. Növbəti gün Trampın yaxın dostu olan elçi Witkoff Sankt-Peterburqda Putinlə görüşüb. Putin , iki ölkənin xoşməram jesti adlandırdığı addımda həbsdə olan Amerikalı Stephen Hubbardı azad etməyə razılaşıb. Zelenski cümə günü bildirib ki, Ukrayna, Rusiya və ABŞ-dan olan danışıqçılar noyabrın birinci yarısında Əbu-Dabidə görüşəcəklər ki, bu da üç ölkə liderlərinin görüşünün mümkün başlanğıcı ola bilər. Son ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə keçirilən sülh danışıqları fevralda baş tutub.