[P1] ABŞ mərkəzi bankı keçən ay 2023-cü ildən bəri ilk dəfə faiz dərəcələrini artırmışdı ki, bu da Donald Trampı qəzəbləndirmişdi. ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (Fed) çərşənbə günü aralıq seçkilərdən əvvəl son faiz təyinetmə iclasında faiz dərəcələrini dəyişməz saxlayacağı gözlənilir. Bu, son 20 ildə seçkiqabağı ən yüksək səviyyələrdən birində qalacaq. Keçən ay Fed rəsmiləri artan inflyasiyanı əsas gətirərək 2023-cü ildən bəri ilk dəfə dərəcələri artırmışdılar. İnfilyasiya illərdir Fed-in 2%-lik hədəf dərəcəsindən yuxarı olub və bu ilin əksər hissəsində illik inflyasiya dərəcəsi 3%-dən yuxarı qalıb. Bu addım Donald Trampı qəzəbləndirmişdi, o demişdi ki, “ Birləşmiş Ştatlarda faiz dərəcələri 1% və ya daha az olmalıdır”. [P2] Sentyabr ayında inflyasiya avqustdakı 3,4%-dən 3,7%-ə yüksəlsə də, fasilə mərkəzi bankın gələn həftəki aralıq seçkilər ərəfəsində gözləmə mövqeyi tutduğunu göstərəcək. Faiz dərəcələri kredit kartları, ipoteka və bəzi əmanət hesabları daxil olmaqla, kreditlər üçün faiz xərclərini müəyyən edir. Yüksək inflyasiya dövründə dərəcələrin artırılması qiymət artımlarını ləngidə bilər. Bir neçə Fed rəhbəri son həftələrdə mərkəzi bankın fasilə üçün yerinin olduğunu irəli sürüblər, baxmayaraq ki, əksər Fed iqtisadçıları ilin sonuna qədər daha bir faiz artımı proqnozlaşdırırlar. Fed rəhbəri Kristofer Uoller bu ayın əvvəlində demişdi: “Artımlar ardıcıl iclaslarda olmaq məcburiyyətində deyil, lakin onlar məqbul bir müddətdə həyata keçirilməlidir”. [P3] NYU Stern Biznes Məktəbinin iqtisadiyyat professoru Nikolas Ekonomides bildirib ki, seçkilərin yaxınlığı da Fed-in “heç bir radikal addım atmayacağını” daha ehtimal edir. O qeyd edib: “Hətta Fed radikal şəkildə fərqli bir şey etsəydi belə, iqtisadiyyatın seçkilərdən əvvəl uyğunlaşmağa vaxtı olmazdı”. Bu il qiymət artımları əsasən Yaxın Şərqdə İranla müharibə nəticəsində baş verib. Ticarət üçün mühüm keçid olan Hörmüz boğazının bağlanması ilə neft qiymətləri kəskin artıb. Keçən ay inflyasiya yazdan bəri ən yüksək səviyyəyə qalxıb, bu həftənin əvvəlində isə neft qısamüddətli olaraq barel üçün 117 dollardan yuxarı ticarət edilib ki, bu da altı aydan çox müddətdə ən yüksək qiymətidir. Yaşayış xərclərinin artması Konqresə hansı partiyanın nəzarət edəcəyini müəyyən edəcək qarşıdan gələn aralıq seçkilərdə mühüm rol oynayacağı gözlənilir. Bir çox sorğularda iqtisadiyyat seçicilər üçün əsas məsələ kimi göstərilib. [P4] Ekonomides bildirib ki, faiz dərəcələrinin artırılması təkcə təchizat şoklarının səbəb olduğu inflyasiyanı həll edə bilməz. Dərəcələrin artırılması iqtisadiyyat həddən artıq qızğın olduqda və ya tələb təklifi üstələdikdə faydalıdır, lakin əks halda əks-məhsuldar ola bilər. O deyib: “Əgər inflyasiya təchizat amillərindən qaynaqlanırsa, onu faiz dərəcələrini artırmaqla müalicə etməyə çalışmaq mənasızdır, çünki bu işə yaramayacaq. Bu, iqtisadiyyatı yavaşlatmaq istəmədiyiniz bir vaxtda yavaşladacaq”. Lakin Fed sədri Kevin Varş indiki inflyasiyanın müharibədən sonra da davam etdiyini və mərkəzi bankın dərəcələri artırmaq qərarının qiymətlərin daha da yüksəlməsinin qarşısını almaq olduğunu irəli sürüb. Varş Fed-in sentyabr iclasında deyib: “Biz heç bir fərdi qiymətə, istər neft qiymətləri, istərsə də ərzaq mağazasındakı ərzaq məhsulları olsun, təsir edə bilmərik. Lakin edə biləcəyimiz və edəcəyimiz şey, nisbi qiymətlərdəki hər hansı bir dəyişikliyin genişlənməməsini, iqtisadiyyata ikinci və üçüncü dərəcəli təsirlər göstərməməsini təmin etməkdir. Bizim vəzifəmiz budur və biz bunu edəcəyik”.