Tədqiqatlar göstərmişdir ki, YUNESKO tərəfindən tanınan ərazilərdə vəhşi təbiət və insanlar inkişaf edir, bu da dünyada təhlükə altında olan növlərin və yaşayış yerlərinin bərpasına imkan verir. 1970-ci ildən bəri vəhşi təbiət populyasiyaları qlobal miqyasda demək olar ki, dörddə üç nisbətində azalsa da, YUNESKO tərəfindən qorunan ərazilərdə bu populyasiyalar əsasən sabit qalmışdır. Çərşənbə axşamı dərc olunan “YUNESKO Ərazilərində İnsanlar və Təbiət” hesabatının həmmüəlliflərindən biri olan Tales Carvalho Resende dedi: “Bu, yaxşı xəbərdir, bu ərazilərin dəyişən dünya qarşısında son dərəcə dayanıqlı olduğunu göstərir.” Lakin bu ərazilər də ciddi təhlükə altındadır: 2000-ci ildən bəri YUNESKO tərəfindən təyin olunmuş ərazilərdə 300.000 kvadrat kilometrdən çox ağac örtüyü, yəni Konqo Respublikası ndan daha böyük bir ərazi, əsasən kənd təsərrüfatının genişlənməsi və ağac kəsilməsi səbəbindən itirilmişdir. Qlobal miqyasda YUNESKO ərazilərinin təxminən 90%-i də əsasən həddindən artıq istilik kimi “yüksək səviyyəli” ekoloji stress altında hesab olunur. Tam ekranda şəkilə baxın. Samsun dakı Qızılırmaq Deltası nda göldə qara boyunlu dəniz ördəyi (Podiceps nigricollis). Fotoqraf: Murat Bakmaz/Anadolu/Getty Images . YUNESKO -ya görə, təyin olunmuş ərazilərin dörddə biri 2050-ci ilə qədər kritik iqlim dönüş nöqtələrinə çata bilər. Bunlara buzlaqların yox olması, mərcan riflərinin dağılması və meşələrin quruması, karbon udan mənbələrdən karbon buraxan mənbələrə çevrilməsi daxildir. Karvalyo dedi: “İndi iqlim dəyişikliyi həqiqətən də bu əraziləri təhdid edən əsas amildir. Onlar gələn çətinliklərlə üzləşmək üçün uyğunlaşmalıdırlar. Buna sərmayə qoymağa dəyər.” Son onilliklərdə brakonyerlik, kənd təsərrüfatının genişlənməsi və digər stresslər nəticəsində populyasiyaları kəskin şəkildə azalan dünyanın “xarizmatik meqafaunalarının” bir çoxu YUNESKO tərəfindən təyin olunmuş ərazilərdə sığınacaq tapmışdır, burada onlar təyin olunmamış ərazilərə nisbətən daha böyük qoruma alırlar. Dünyanın qalan fillərinin, pələnglərinin və pandalarının təxminən üçdə biri YUNESKO ərazilərindədir, həmçinin qalan böyük meymunların, zürafələrin, şirlərin, kərgədanların və dəniz inəklərinin təxminən onda biri də bu ərazilərdədir. Bəzi ən təhlükəli növlər də yalnız YUNESKO qoruqlarında tapılır. Növünün sonuncusu olduğu düşünülən 10 vaquita (dəniz donuzu növü), qalan təxminən 60 Yava kərgədanı və təxminən 15.000 fərddən ibarət olduğu düşünülən Sumatra oranqutanları nın qalan populyasiyasının təxminən 85%-i təyin olunmuş ərazilərdə tapılır. Tam ekranda şəkilə baxın. Tanzaniya dakı Nqoronqoro qoruma sahəsində safari avtomobilləri. Fotoqraf: Rob Taggart . YUNESKO əraziləri həm də dünya əhalisinin təxminən onda birinə ev sahibliyi edir, onlar biomüxtəliflikdən faydalanır və hesabatda qeyd olunduğu kimi, qlobal ÜDM -in təxminən onda birini yaradırlar. Bu, 2.260 qorunan ərazinin hamısını araşdıran ilk qlobal qiymətləndirmədir. Karvalyo Konqo Demokratik Respublikası ndakı Virunqa Milli Parkı nı misal gətirdi, burada çox təhlükə altında olan dağ qorillalarının populyasiyaları yerli icmaların dəstəyi ilə qorunur. YUNESKO -nun üç təyinat formasından ən yüksəyi dünya irsi əraziləridir ki, bunlar qlobal əhəmiyyətə malik mədəni abidələr, nailiyyətlər və ya təbii ərazilərdir və hökumətlər onları Birləşmiş Millətlər Təşkilatı nın təsis müqaviləsi olan 1972-ci il Dünya İrsi Konvensiyası na əsasən qorumağa borcludurlar. Daha sonra YUNESKO fəaliyyətdə olan davamlı inkişaf nümunələri olan biosfer qoruqlarını və xüsusilə əhəmiyyətli geologiyaya malik qlobal geoparkları təqdim etmişdir. Hökumətlərin bu əraziləri də idarə etməsi gözlənilir, lakin onlar orijinalın tam hüquqi qüvvəsinə malik deyillər. Tam ekranda şəkilə baxın. Qızılırmaq Deltası nda boz vağ. Fotoqraf: Murat Bakmaz/Anadolu/Getty Images . Hər üçü birlikdə 13 milyon kvadrat kilometrdən çox ərazini əhatə edir ki, bu da Çin və Hindistan ın birləşmiş ərazisindən daha böyükdür və dünya növlərinin 60%-dən çoxu bu ərazilərdə tapılır, onların təxminən 40%-i yer üzündə başqa heç yerdə yoxdur. Onlar həm də 1.000-dən çox dildə danışan təxminən 900 milyon insana ev sahibliyi edir. Ərazilərin təxminən dörddə biri yerli xalqların əraziləri ilə üst-üstə düşür və bir çoxu yerli və icma tərəfindən idarə olunur. Hesabatda həmçinin qeyd olunur ki, YUNESKO əraziləri təxminən 240 giqaton karbon saxlayır ki, bu da demək olar ki, iki onillik yanacaq yanmasından yaranan emissiyalara bərabərdir. YUNESKO -nun baş direktoru Xalid Əl-Enani dedi: “Bu [YUNESKO tərəfindən təyin olunmuş] ərazilərin daxilində icmalar inkişaf edir, bəşəriyyətin irsi davam edir və başqa yerlərdə dağılarkən biomüxtəliflik qorunur. Bu hesabat [bu ərazilər] prioritetləşdirilməzsə, nəyi itirəcəyimizi ortaya qoyur.”