PEKİN / YENİ DELHİ : Çin in şimalındakı Daxili Monqolustan ın küləkli Çifeng çöllərində, hündür ağ külək turbinləri Pekin in kömürdən ayırmağa çalışdığı hidrogen sənayesi üzərində gözətçilər kimi təpələri bəzəyir. Onlar 2 milyard dollarlıq layihənin bir hissəsidir – bu, bərpa olunan enerjidən gübrə, dəniz yanacağı və aşağı emissiyalı polad istehsalı üçün lazım olan molekulları istehsal edən elektrolizator banklarını işə salmaq üçün istifadə edən ən böyük layihədir. Hindistan Çin in yaşıl hidrogen ambisiyalarını bölüşür, lakin onun öhdəlikləri daha konkret və aqressivdir. Təxminən 2.1 milyard dollarlıq subsidiyalarla dəstəklənən Yeni Dehli , 2030-cu ilə qədər illik 5 milyon metrik ton yaşıl hidrogen istehsalını hədəfləyir – bu, qlobal bazarın hazırkı həcmindən beş dəfə çox və analitiklərin Çin in o vaxta qədər istehsal edəcəyini təxmin etdiyi həcmin təxminən iki qatıdır. Dünyanın ən çox əhalisi olan iki ölkəsinin bu böyük mərc etməsi, Qərb in bu onilliyin əvvəlindən bəri xərc məhdudiyyətləri gözləniləndən daha çətin olduğu üçün iddialı yaşıl hidrogen hədəflərindən səssizcə geri çəkildiyi bir vaxta təsadüf edir. Çin və Hindistan ın ortaq cəhəti – çox fərqli motivlərə baxmayaraq – layihələri dəstəkləyərək, tələbi yönləndirərək və miqyas vasitəsilə xərcləri aşağı salaraq bir bazarı mövcud etmək gücü və siyasi iradəsidir. Hindistan , subsidiyaları neft emalı zavodları, gübrə zavodları və polad istehsalçılarından təminatlarla birləşdirərək, layihələri əvvəldən bank üçün əlverişli edərək özəl kapitalı cəlb etmişdir. Motivasiya enerji təhlükəsizliyidir. Hindistan da hidrogen əsasən idxal olunan təbii qazdan əldə edilir, onun tədarükü Yaxın Şərq dən, Ukrayna dan və pandemiyadan bir sıra şoklara məruz qalmışdır. Çin üçün – dövlət şirkətlərini yerləşdirə bilən və ya genişmiqyaslı, planlaşdırma əsaslı sənaye layihələri ilə özəl firmaları cəlb edə bilən – məqsəd sənaye təmiz enerjiyə keçdikcə hidrogen sahəsində dominantlığını qorumaqdır. Mart ayında elan edilmiş beşillik planında Pekin yaşıl hidrogeni kvant hesablama, beyin-kompüter interfeysləri və süni intellektlə təchiz olunmuş robotika ilə birlikdə sərhəd sənayesi kimi qeyd etmişdir – bu, daha çox kapitalın bu sahəyə axacağını göstərən status yüksəlişidir. ÇİN : SÜRƏT VƏ MİQYAS Rystad Energy -nin hidrogen üzrə rəhbəri Minh Khoi Le bildirib ki, Çin keçən il yaşıl hidrogen istehsalına 3.7 milyard dollar sərmayə qoyub, bu da ABŞ səviyyəsindən iki dəfədən çoxdur. Rystad proqnozlarına görə, 2031-ci ilə qədər Çin ildə təxminən 2.6 milyon ton istehsal gücünə sahib olacaq ki, bu da 26 milyard dollarlıq sərmayə deməkdir. 2025-ci ilin xərclərinin böyük hissəsi Çin külək turbin istehsalçısı Envision Energy tərəfindən idarə olunan Çifeng layihəsinə yönəldilmişdir. O, yaşıl hidrogen və ammonyakı Asiya , Avropa , Latın Amerikası və Yaxın Şərq bazarlarına satmağı hədəfləyir və fevral ayında ilk yaşıl ammonyak yüklərini Cənubi Koreya nın Lotte Fine Chemical şirkətinə çatdırıb. Beynəlxalq Enerji Agentliyi nin hidrogen üzrə rəhbəri Jose Bermudez deyib: “Bir-iki il əvvəl Çin yaşıl hidrogen vəziyyətində çox görünmürdü, iki il sonra isə dünyanın demək olar ki, bütün ən böyük layihələrinə sahibdir”. Agora Energy China -nın idarəedici direktoru Kevin Tu bildirib ki, Çin keçən il bərpa olunan enerji əsaslı hidrogen istehsal gücünü 250,000 tona qədər iki dəfə artırıb – bu, qlobal ümumi həcmin yarısından çoxdur və 2025-ci ilə qədər illik 100,000-200,000 ton istehsal etmək hədəfini ötüb. Tu deyib ki, Daxili Monqolustan da və güclü küləklər və günəş işığı olan digər yerlərdə yaşıl hidrogenin xərcləri kiloqram üçün təxminən 2 dollara qədər düşə bilər ki, bu da kömür əsaslı hidrogenlə demək olar ki, bərabərdir. O, orta hesabla Çin də yaşıl hidrogen istehsalının kiloqram üçün təxminən 4 dollara başa gəldiyini bildirib. HİNDİSTAN : DAXİLİ TƏLƏBİN TOPLANMASI Hindistan , hökumətin təmiz enerji nazirliyi altında Milli Yaşıl Hidrogen Missiyası nı başlatdığı 2023-cü ildə kiloqram üçün təxminən 5 dollardan, yaşıl hidrogen istehsalının qiymətini kiloqram üçün 279 rupiyə (təxminən 3 dollar) qədər endirib. Missiyaya rəhbərlik edən Abhay Bakre Reuters -ə bildirib ki, texnologiya inkişaf etdikcə, proseslər daha səmərəli olduqca və daha çox komponent daxili istehsal edildikcə, xərc 2032-ci ilə qədər 2 dollara yaxın düşməlidir. O, layihələrin gələn ildən etibarən böyük miqdarda yaşıl hidrogen tədarük etməyə başlayacağını və 2030-cu ilə qədər 5 milyon ton hədəfinə çatmaq üçün çox sürətlə genişlənəcəyini deyib. Təşəbbüs çərçivəsində Larsen & Toubro , Bharat Petroleum Corp , GAIL və JSW Steel kimi sənaye nəhəngləri illik təxminən 8,000 ton yaşıl hidrogen və onun törəmələrini istehsal edir. Yeni Dehli , satıcıların uzunmüddətli müqavilələr qazanmaq üçün bir-birinin qiymətini aşağı salmağa çalışdığı dövlət tərəfindən idarə olunan əks hərraclar vasitəsilə tələbi stimullaşdırır, bu da istehsalçıların dözə biləcəyi ən aşağı qiyməti effektiv şəkildə ortaya qoyur. Hökumət keçən ay bildirib ki, tədarükçülər və gübrə şirkətləri 724,000 ton yaşıl ammonyak üçün tədarük müqavilələri imzalayıblar ki, bu da ölkənin hidrogen tələbatının üçdə birini ödəyə bilər. Enerji İqtisadiyyatı və Maliyyə Təhlili İnstitutu nun analitikləri hesabatda yazıblar ki, dinamikanı qorumaq, ixrac potensialını açmaq üçün cəsarətli, sektora xas daxili təşəbbüslər, strateji beynəlxalq tərəfdaşlıqlarla birlikdə tələb edəcək. Dünyada bərpa olunan enerji istehsalının ən aşağı xərclərindən birinə sahib olan Hindistan , ixrac bazarının əhəmiyyətli bir hissəsini ələ keçirmək üçün yaxşı mövqedədir.