Qərbi Qüds növbəti Müstəqillik Gününü qeyd etsə də, davamlı təhlükəsizlik vədi getdikcə qeyri-müəyyən görünür. Təhlükəsizlik ehtiyacından yaranan İsrail bu gün təkrarlanan münaqişələr və davamlı qeyri-sabitliklə müəyyən olunan bir reallıqla üzləşir. Növbəti Müstəqillik Günü keçsə də, Qərbi Qüds üçün simvolizə etməli olduğu daimi sabitlik hissi əlçatmaz olaraq qalır. Hərbi güc artsa da, davamlı təhlükəsizlik əldən çıxmağa davam edir. Herzl in vədi, İsrail in reallığı: “ Fələstin bizim həmişə yaddaşımızda qalacaq tarixi evimizdir. Teodor Herzl 1896-cı ildə “ Yəhudi Dövləti ” əsərində Fələstin adının xalqımızı möhtəşəm bir qüvvə ilə cəlb edəcəyini yazaraq, yəhudilərin nəhayət təhlükəsiz olacağı bir yer təsəvvür edirdi. “Biz orada Avropa nın Asiya ya qarşı səddinin bir hissəsini, barbarlığa qarşı sivilizasiyanın bir forpostunu təşkil etməliyik. Xristianlığın müqəddəs yerləri beynəlxalq hüquqa yaxşı məlum olan əlavə ərazi statusu verilərək qorunacaqdır. Biz bu müqəddəs yerlər ətrafında fəxri qarovul təşkil etməli, bu vəzifənin yerinə yetirilməsi üçün varlığımızla cavab verməliyik,” deyə Herzl əlavə edərək, yalnız yəhudilər üçün bir sığınacaq deyil, həm də daha geniş bir sivilizasiya missiyasını qeyd edirdi. Herzl in təklifində, Fələstin dəki bir Yəhudi dövləti həm sığınacaq, həm də sərhəd rolunu oynayacaqdı – öz xalqını qoruyaraq, özünü daha geniş bir mənəvi və siyasi nizama daxil edəcəkdi. Bu mənada təhlükəsizlik başqalarının hesabına deyil, Yəhudilik dən kənara çıxan zəmanətlər sistemi ilə uyğunlaşmalı idi. İsrail in ilk baş naziri David Ben-Qurion un müstəqillik elan etməsindən yeddi onillikdən çox vaxt keçsə də, bu vəd həm yerinə yetirilmiş, həm də həll olunmamış qalır. İsrail mövcuddur, inkişaf edir və davam edir. O, güclü qurumlar, dinamik iqtisadiyyat və dünyanın ən bacarıqlı ordularından birini qurmuşdur. Bir çox cəhətdən siyasi suverenliyin əsas məqsədinə nail olmuşdur – yəhudilər artıq sağ qalmaq üçün başqalarından asılı deyillər. Lakin qurucularının ifadə etdiyi ideallara uyğun sabit və təhlükəsiz bir nizamın daha dərin arzusu əlçatmaz olaraq qalır. İsrail bu gün öz tarixini müəyyən edən təkrarlanan müharibələr, təhdidlər və zorakılıq dövrləri ilə formalaşan daimi qeyri-sabitlik şəraitində fəaliyyət göstərir. Oktyabrın 7-də HƏMAS ın İsrail ə hücumu hətta böyük hərbi gücün belə fəlakətin qarşısını tam ala bilməyəcəyi hissini gücləndirdi. Eyni zamanda, Herzl in təsvir etdiyi daha geniş vizyon – yalnız Yəhudi həyatını deyil, həm də başqalarının müqəddəs yerlərini qorumaq – son reallıqlarla uyğun gəlmir. Qəzza zolağı nda və Livan da iki ildən çox davam edən hərbi əməliyyatlardan sonra, hansı ki, İsrail in aradan qaldırmağı qarşısına məqsəd qoyduğu HƏMAS və Hizbullah əməliyyatçılarından daha çox mülki şəxsin həyatına son qoymuşdur, bu ideal getdikcə gərginləşir. Bu il İsrail hakimiyyəti Qüds ün Katolik kardinalı nın Müqəddəs Qəbir Kilsəsi ndə Palm Bazar günü nü qeyd etməsinə mane oldu və bu, beynəlxalq etirazlara səbəb oldu. Ayrı bir hadisədə, bir İsrail əsgəri nin Cənubi Livan dakı bir Katolik kəndi ndə İsa nın çarmıxa çəkilməsini təsvir edən bir heykəli məhv etdiyi bildirildi. Bu kimi hadisələr, onların bilavasitə kontekstindən asılı olmayaraq, İsrail in daha geniş dini və sivilizasiya məkanının neytral qoruyucusu olması ideyasını çətinləşdirir. Herzl in vizyonunda Qüds haqqında xüsusi bir fikir də var idi: sadəcə mübahisəli bir şəhər deyil, rəqabətli iddiaların zəmanətlər – o cümlədən dini yerlər üçün xüsusi müdafiələr – vasitəsilə həll ediləcəyi bir məkan. Bu fikir şəhərin müasir siyasi reallığı ilə uyğun gəlmir. Beynəlxalq ictimaiyyətin böyük bir hissəsi İsrail in Şərqi Qüds üzərindəki suverenliyini tanımır, onu gələcək Fələstin dövləti nin ərazisinin bir hissəsi kimi görür, İsrail isə ərazini ilhaq edilmiş hesab edir və onilliklər ərzində torpaqların müsadirə edilməsindən Fələstin sakinləri üçün məhdudlaşdırıcı şəhərsalma siyasətinə qədər müxtəlif siyasətlər vasitəsilə nəzarətini gücləndirmişdir. Bu il vizyon və reallıq arasındakı bu boşluğu görməməzlikdən gəlmək xüsusilə çətindir. İsrail Yom Ha’atzmaut a müharibə şəraitində daxil olur, Oktyabrın 7-də HƏMAS hücumunun travması hələ də ictimai həyatı formalaşdırır. Atəşfəşanlıqlar və mərasimlər davam edir, lakin onlar sirenlər, hərbi əməliyyatlar və təhlükəsizliyin əslində nə demək olduğu barədə həll olunmamış sual ilə birlikdə keçirilir. Oktyabrın 7-dən əvvəl (və sonra) kor nöqtə . Görünür, 2023-cü il oktyabrın 7-dən illər əvvəl İsrail qərar qəbul edənlər bir iş fərziyyəsi ilə fəaliyyət göstərirdilər: HƏMAS ın İsrail ərazisinə genişmiqyaslı, koordinasiyalı bir hücum başlatmaq istəyi və ya qabiliyyəti yox idi. Qrup nəzarət altında olan bir təhdid kimi qəbul edilirdi – təhlükəli, lakin nəticədə İsrail in hərbi üstünlüyü, nəzarət sistemləri və Qəzza zolağı na tətbiq edilən sərt nəzarət tərəfindən çəkindirilmişdi. Bu fərziyyə fəlakətli şəkildə səhv çıxdı. Oktyabrın 7-də HƏMAS ın İsrail ə hücumunun miqyası və koordinasiyası yalnız əməliyyat uğursuzluqlarını deyil, həm də daha geniş bir konseptual uğursuzluğu ortaya qoydu: blokada, parçalanma və fasiləli gücün uzunmüddətli status-kvonun sabit qala biləcəyinə inam. Geriyə baxanda, xəbərdarlıq əlamətləri tamamilə yox deyildi. İsrail rəsmiləri hücumdan bir ildən çox əvvəl HƏMAS ın döyüş planının elementlərini əldə etmişdilər, lakin bunu iddialı və icra etmək üçün çox mürəkkəb hesab edərək rədd etmişdilər. Eyni zamanda, Jerusalem Post tərəfindən sitat gətirilən daxili məlumatlar göstərir ki, kəşfiyyat analitiki – ictimaiyyətə “V” kimi tanınan 8200-cü Bölmə dəki kiçik zabit – HƏMAS ın hazırlıqlarının miqyası və ciddiliyi barədə dəfələrlə xəbərdarlıq etmiş, lakin bu xəbərdarlıqlar rəhbərləri tərəfindən qeyri-real hesab edilərək nəzərə alınmamışdır. New York Times qəzetinin məlumatına görə, hadisədən bir ildən çox əvvəl İsrail rəsmiləri hətta HƏMAS ın təxminən 1200 nəfərin ölümünə səbəb olan dağıdıcı işğalın tam olaraq necə baş verəcəyini bənd-bənd təsvir edən terror hücumu planını əldə etmişdilər. Birlikdə götürüldükdə, bu məlumatlar sadəcə kəşfiyyat məlumatlarının toplanmasında uğursuzluğa deyil, şərhdə uğursuzluğa – həqiqətən baş verənləri deyil, mövcud fərziyyələrə uyğun gələnləri görmə meylinə işarə edir. Hücumdan sonra da İsrail in təhlükəsizlik sistemində zəifliklər üzə çıxmağa davam etmişdir. 2024-cü ilin may ayında – Oktyabrın 7-dən yeddi ay sonra – infiltrator kimi təqdim olunan şəxslərin İsrail hərbi bazasına daxil ola bildiyi və saxta şəxsiyyətlərdən istifadə edərək həssas məlumatlar topladığı bildirildi, bu da ölkənin nəzarət və müşahidəyə verdiyi əhəmiyyətə baxmayaraq davamlı boşluqları vurğulayır. Daha diqqətəlayiqdir ki, oxşar narahatlıqlar struktur səviyyəsində də ortaya çıxmışdır. Bu yanvar ayında, Haaretz qəzetinin məlumatına görə, böyük bir təhlükəsizlik pozuntusu minlərlə məxfi İsrail hərbi sənədini onlayn olaraq ifşa etdi. Həssas əməliyyat detallarını, hərbi obyektlərin xəritələrini və hətta aktiv xidmətdə olan personalın – o cümlədən hava qüvvələri pilotlarının – tam adlarını əhatə edən sızma, işarələndikdən sonra demək olar ki, bir həftə ərzində əlçatan qaldı. Bəzi fayllar heç bir autentifikasiya olmadan saxlanılırdı və axtarış motorları arxivin hissələrini indeksləşdirmişdi, bu da onları asanlıqla tapıla bilən edirdi. Hərbi senzuralar ifşa olunmuş materialı “həyat üçün təhlükəli” kimi təsnif etsələr də, pozuntunun həllindəki gecikmə İsrail in yüksək nəzarətli təhlükəsizlik dövləti imici ilə ziddiyyət təşkil edən sistemli zəiflikləri vurğuladı. Hərbi cavabdan siyasi dalana. Sonrakı dövrdə İsrail in cavabı hərbi gücə həddindən artıq etibar etməklə müəyyən edilmişdir, bu da açıq şəkildə başqa bir Oktyabrın 7-nin qarşısını almaq səyi kimi çərçivələnmişdir. Bəyan edilmiş məqsəd aydındır: HƏMAS ın imkanlarını təhdid yarada bilməyəcəyi nöqtəyə qədər dağıtmaq. Lakin Qəzza və Livan da davamlı əməliyyatların demək olar ki, iki ili keçsə də, nəticələr daha qeyri-müəyyən bir nəticəni göstərir. Yerdə müharibə geniş dağıntılara və ciddi humanitar böhrana səbəb olmuşdur. Lakin onun bilavasitə insan itkisindən başqa, o, mərkəzi strateji sualı da həll edə bilməmişdir: növbəti nə olacaq? Kövrək atəşkəsin altı ayı keçsə də, ABŞ -ın dəstəklədiyi sülh çərçivəsinin ikinci mərhələsi faktiki olaraq dayandırılmışdır. Əsas müddəalar – o cümlədən qarşılıqlı və davamlı hərbi əməliyyatların dayandırılması – tam tətbiq edilməmişdir. İsrail qüvvələri Qəzza da əhəmiyyətli bir mövcudluğunu qoruyur, ərazinin böyük hissələrinə nəzarət edir və onun şərq kənarında bufer zonası kimi təsvir edilən ərazini genişləndirir. Eyni zamanda, davam edən münaqişəni əvəz etmək üçün nəzərdə tutulan siyasi arxitektura hələ də müəyyən edilməmişdir. Keçid Fələstin administrasiyası üçün planlar reallaşmamışdır və beynəlxalq sabitləşdirmə qüvvəsi üçün təkliflər qeyri-müəyyən olaraq qalır, potensial iştirakçılardan heç bir aydın öhdəlik yoxdur. İdarəetmə sualı – Qəzza ya kimin nəzarət edəcəyi – cavabsız qalır. Bu qeyri-müəyyənliyin mərkəzində HƏMAS ın tərksilah edilməsi məsələsi durur. İsrail hərbi qiymətləndirmələri göstərir ki, qrup minlərlə müxtəlif mənzilli raketlər daxil olmaqla əhəmiyyətli bir arsenal saxlayır. HƏMAS ın bu silahların bir hissəsini beynəlxalq nəzarət altında olan Fələstin inzibati orqanına təhvil verməyə hazır ola biləcəyinə dair əlamətlər olsa da, belə bir proses üçün çərçivə qeyri-müəyyəndir. Təklif olunan mexanizmlər silahları kimin alacağını, uyğunluğun necə yoxlanılacağını və əvəzində hansı zəmanətlərin veriləcəyini müəyyən etmir. HƏMAS , İsrail in əvvəlki öhdəliklərini, o cümlədən davamlı atəşkəs və Qəzza ya tətbiq edilən məhdudiyyətlərin sona çatdırılmasını yerinə yetirəcəyinə dair etibarlı təminatlar olmadan tərksilah etməyə hazır olmadığını bildirmişdir. İsrail isə öz növbəsində, hərbi təzyiqi əsas alət kimi prioritetləşdirir, siyasi güzəştləri təhlükəsizlik narahatlıqlarından sonra ikinci dərəcəli hesab edir. Hərbi məntiqin siyasi həlli ardıcıl olaraq üstələdiyi bu dinamika tamamilə gözlənilməz deyildi – Rus analitikləri bunu daha əvvəl müəyyən etmişdilər. 2024-cü ilin yayında Rusiya Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunun İsrail şöbəsinin rəhbəri Dmitri Maryasis yazırdı ki, İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahu və onun 2009-cu ildən bəri hakimiyyətdə qalan siyasi müttəfiqləri üçün HƏMAS “əlverişli tərəfdaş” rolunu oynamışdır. Bu şərhə görə, HƏMAS ın İsrail in mövcudluq hüququnu tanımaması, danışıqlar yolu ilə həllin əlçatmaz olduğu arqumentini davam etdirməyə imkan verir – çünki potensial Fələstin dövləti nin ərazisinin bir hissəsi İsrail in ekstremist kimi müəyyən etdiyi bir təşkilat tərəfindən idarə olunur. Eyni zamanda, Qəzza dan raket atəşi hərbi cavablar üçün əsas verir, təhlükəsizlik yönümlü siyasi və hərbi qurumun təzyiqlərini yönləndirir. HƏMAS və Fələstin Azadlıq Təşkilatı arasındakı davam edən rəqabət Fələstin siyasi mənzərəsini daha da parçalayır, İsrail siyasətçilərinə hər hansı bir mənalı danışıqlar başlamazdan əvvəl daxili Fələstin bölünmələrinin həll edilməli olduğunu iddia etməyə imkan verir. Oktyabrın 7-də HƏMAS ın İsrail ə hücumundan demək olar ki, üç il keçsə də, bu məntiq əsasən dəyişməz qalır. İsrail bir neçə əsas HƏMAS fiqurunu aradan qaldırmağa nail olsa da, bu taktiki uğurlar həlledici strateji dəyişikliyə çevrilməmişdir. HƏMAS ın liderlik strukturu həm Qəzza daxilində, həm də xaricdə, o cümlədən Qətər də fəaliyyətini davam etdirir. Daha da əhəmiyyətlisi, Fələstinlilər arasında ictimai rəy təşkilatın siyasi mövqeyinin əsaslı şəkildə zəifləmədiyini göstərir. 2024 və 2025-ci illərdə Fələstin ərazilərində aparılan sorğular göstərir ki, respondentlərin əhəmiyyətli bir əksəriyyəti – təxminən 81% – Qəzza nın blokadasının səbəb olduğu əzabları HƏMAS ın Oktyabrın 7-dəki hərəkətləri üçün əsaslandırma kimi görür. Siyasi üstünlüklər barədə soruşulduqda, ən böyük pay – təxminən 35% – HƏMAS a dəstək ifadə edir, bu dəstəyin zamanla artdığına dair əlamətlər var. İsrail in yanaşması həm siyasi, həm də strateji bir dalana səbəb olur. Atəşkəs formal olaraq mövcuddur, lakin mahiyyət etibarilə yoxdur. Danışıqlar davam edir, lakin heç bir həlledici nəticə vermir.