Regiona yanacaq ixracı Moskva üçün sərt valyuta və alternativ bazarlar demək olduğundan, Rusiya çox şey qazanacaq. İndoneziya Prezidenti Prabowo Subianto və Rusiya Prezidenti Vladimir Putin aprelin 13-də Moskva dakı Kreml də görüşüblər. FOTO: EPA DeeperDive beta süni intellekt xüsusiyyətidir. Faktlar üçün tam məqalələrə müraciət edin. Daha çox öyrənin [SİNQAPUR/CAKARTA/HANOY] Hormuz boğazı nda gərginlik davam etdikcə, daha çox Cənub-Şərqi Asiya ölkəsi yanacaq tədarükü üçün Rusiyaya üz tutub və bu, onun regiondakı təsirini artıra bilər. Filippin Rusiyadan neft tədarükü almağa başlayıb, Malayziya Baş naziri Anwar İbrahim isə aprelin 18-də bildirib ki, ölkənin dövlət neft nəhəngi Petronas daxili təchizatı təmin etmək üçün Rusiyadan neft alışını müzakirə edəcək. Aprelin 13-də İndoneziya Prezidenti Prabowo Subianto Moskva da rusiyalı həmkarı Vladimir Putin lə görüşərək Rusiya dan xam neft və mayeləşdirilmiş neft qazı ( LPG ) tədarükünü təmin edib. Yaxın Şərq müharibəsi dünyanın neft ixracının təxminən beşdə birini daşıyan Hormuz boğazı ndan keçən nəqliyyatın demək olar ki, dayanmasına səbəb olub. Beynəlxalq Enerji Agentliyi nin məlumatına görə, bu ixracatın 80 faizi Asiya ya yönəldiyi üçün Asiya ölkələri xüsusilə təsirlənib. “Bizim illik xam neft idxalı ehtiyacımız təxminən 300 milyon barel dir. Biz (ehtiyacımız olanı) hər yerdən götürəcəyik”, – İndoneziyanın Enerji və Mineral Resurslar Naziri Bahlil Lahadalia aprelin 16-da Prabowo nun Rusiya səfəri ilə bağlı brifinqdə jurnalistlərə bildirib. Bahlil Rusiya dakı danışıqlar barədə deyib: “Biz əlavə xam neft ehtiyatlarını təmin edə biləcəyimiz kifayət qədər müsbət nəticələr əldə etdik. Bundan əlavə, biz LPG də əldə edə biləcəyik”. ASİYANI DEKODİNG YENİ QLOBAL SİSTEMDƏ ASİYANI İDARƏ EDİN Məlumatları elektron poçtunuza alın. İndoneziya nın Rusiya ilə razılaşması ona İndoneziya da yemək bişirmək üçün geniş istifadə olunan LPG üçün ABŞ -dan asılılığını azaltmağa kömək edə bilər. Onlayn məlumat platforması olan İqtisadi Mürəkkəblik Rəsədxanası nın məlumatına görə, 2026-cı ildə İndoneziya nın LPG tədarükünün təxminən 70 faizi ABŞ -dan gəlib. Aprelin 15-də İndoneziya hökumətinin yüksək vəzifəli rəsmisi The Straits Times qəzetinə bildirib ki, Vaşinqton bu asılılıqdan qeyri-ticarət danışıqlarında istifadə etməyə cəhd edib. Adının açıqlanmasını istəməyən yüksək vəzifəli hökumət rəsmisi deyib: “ ABŞ daha geniş hərbi əməkdaşlıq axtarır, gizli danışıqlar vasitəsilə razılaşma əldə olunmazsa, LPG tədarükünün dayandırıla biləcəyi barədə xəbərdarlıq edir”. Aprelin 13-də Prabowo nun Rusiya səfəri zamanı İndoneziya və ABŞ Vaşinqton da hərbi modernləşdirmə, təlim və birgə təlimlər, əməliyyat əməkdaşlığı sahəsində səyləri gücləndirmək üçün Əsas Müdafiə Əməkdaşlığı Tərəfdaşlığı imzalayıblar. ABŞ -ın İndoneziya nın hava məkanından daha geniş hərbi istifadə etmək istədiyi barədə xəbərlər fonunda, ölkənin Müdafiə Nazirliyi ABŞ hərbi uçuş icazəsi ilə bağlı hər hansı təklifin razılaşmanın bir hissəsi olmadığını və ayrı-ayrılıqda nəzərdən keçirildiyini aydınlaşdırıb. Myanma , Rusiya daha da yaxınlaşır. Eynilə, aprelin 15-də Myanma rəsmiləri enerji əməkdaşlığını müzakirə etmək üçün Moskva da olublar. Hər iki ölkə Myanma da 2021-ci il çevrilişindən sonra münasibətlərini dərinləşdirib. Moskva Myanma ordusunu çevrilişə görə tənqid etməyən azsaylı ölkələrdən biri idi; Rusiya xunta ilə əlaqədə qaldı və silah və qırıcı təyyarələr tədarük etməyə davam etdi. O vaxtkı Myanma hərbi rəisi Min Aung Hlaing , hazırda ölkənin prezidenti, 2025-ci ildə təkbaşına Rusiya ya səfər edərək Prezident Putin lə üç dəfə görüşüb. Kreml in məlumatına görə, 2024-cü ilin sonuna qədər ikitərəfli ticarət əvvəlki illə müqayisədə təxminən 40 faiz artaraq təxminən 2 milyard ABŞ dolları na ( 2,5 milyard S$ ) çatıb. Çex Respublikası ndakı Palacky Universiteti Olomouc da Myanma Araşdırmaları Mərkəzi nin rəhbəri Dr. Kristina Kironska The Straits Times qəzetinə bildirib ki, son beş ildə Rusiya hərbi-hərbi əlaqələri də dərinləşdirib. O deyib: “Zabitlərin təlimi və müdafiə əməkdaşlığı kifayət qədər açıq şəkildə və çox nəzarət olmadan həyata keçirilib”. Enerji iki ölkə arasında strateji əməkdaşlıq sahəsini təşkil edir. 2024-cü ildə Moskva Myanma bazarındakı neftin 90 faizindən çoxunu tədarük etdiyini bildirib. Həqiqətən də, 2023-cü ilin mart-iyun ayları arasında Rusiya nın Myanma ya neft ixracı demək olar ki, sıfırdan 8,36 milyon barel neftə yüksəlib. 2025-ci ilin fevralında iki ölkə Myanma nın cənub-şərqindəki Dawei də kömürlə işləyən istilik elektrik stansiyası və neft emalı zavodunun inkişafı kimi layihələri həyata keçirmək üçün memorandum imzalayıb. Həmin ilin martında Moskva və Naypyitaw Myanma da aşağı güclü nüvə elektrik stansiyasının tikintisi haqqında hökumətlərarası saziş imzalayıb. Müstəqil Myanma siyasi analitiki James Shwe Rusiya nın Myanma ilə əlaqəsinin xeyriyyəçilik və ya ideoloji həmrəyliklə bağlı olmadığını bildirib. O deyib: “Bu, bazar payını qorumaq, Hind Okeanı nda güc nümayiş etdirmək, anti-Qərb koalisiyası qurmaq və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı nda etibarlı səs saxlamaq istəyən, zəifləyən silah ixracatçısının strateji maraqlarının hesablanmış təqibidir”. Cənub-Şərqi Asiya ölkəsi Rusiya ya ən yaxın olanı. Cənub-Şərqi Asiya da heç bir ölkənin Vyetnam dan daha yaxın və ya daha hərtərəfli münasibəti yoxdur. O vaxtkı Vyetnam Baş naziri Pham Minh Chinh in martın 22-dən 25-dək Moskva ya rəsmi səfər etməsi təəccüblü deyildi, gündəmdə enerji məsələləri yüksək yer tuturdu. Səfər zamanı əldə olunan bəzi razılaşmalar enerji sektorunda uzunmüddətli layihələrə, məsələn, Vyetnam ın ilk nüvə elektrik stansiyasının tikintisi və bərpa olunan enerjinin inkişafına aid idi. Rusiya mediası bildirib ki, Rusiya nın ikinci ən böyük təbii qaz istehsalçısı Novatek 2026-cı ildə Vyetnam şirkətlərinə təxminən bir milyon ton mayeləşdirilmiş təbii qaz ( LNG ) satmağa razılaşıb. Novatek həmçinin Vyetnam ın dövlət neft korporasiyası Petrovietnam ilə Cənubi Çin dənizi ndə uzun müddətdir neft kəşf edən Rusiya neft nəhəngi Zarubezhneft ilə birlikdə Vyetnam ın mərkəzindəki Ca Na da LNG elektrik stansiyasına sərmayə qoyacaq. Zarubezhneft və Petrovietnam əsas neft emalı zavodunun yerləşdiyi Nghi Son da nəhəng neft anbarı tikməlidirlər. Nghi Son neft emalı zavodu daxili yanacaq tədarük bazarının təxminən 40 faizini təşkil edir və əsasən Küveyt dən idxal olunan xam neftdən asılıdır. Rusiya nın Vladivostok dakı Uzaq Şərq Federal Universiteti nin beynəlxalq münasibətlər professoru Dr. Artyom Lukin deyib: “Yalnız Vyetnam deyil, digər Cənub-Şərqi Asiya ölkələri də indi Rusiya neft və qazına daha çox maraq göstərəcəklər. “Lakin onlar Rusiya neft və qazı üçün digər ölkələrlə – xüsusilə Çin lə rəqabət aparmalı olacaqlar. Rusiya nın imkanları böyükdür, lakin məhdud deyil”. Rusiya nın Tass xəbər agentliyi bildirib ki, 2026-cı ilin birinci rübündə Çin in Rusiya xam neft idxalı illik müqayisədə 31 faiz artaraq təxminən 32 milyon ton a çatıb. ABŞ Rusiya nın enerji ixracına tətbiq etdiyi sanksiyaları müvəqqəti olaraq yumşaltdıqca, Rusiya neft qiymətləri qismən tələbat, qismən də Rusiya neft və qaz hasilatının xərclərinin Yaxın Şərq dən daha yüksək olması səbəbindən artıb, rusiyalı analitikin fikrincə. Dr. Lukin deyib: “ Rusiya karbohidrogenləri əsasən çətin təbii şəraiti olan qonaqpərvər olmayan şimal regionlarından əldə edilir”. “Neft idxal edən ölkələr ya tədarük üçün daha çox ödəməyə, ya da Rusiya da neft və qaz hasilatına sərmayə qoymağa hazır olmalıdırlar”. Rusiya nın izi artırmı? Cakarta , Hanoy və Naypyitaw kimi şəhərlər yanacaq axtarışında Moskva ya üz tutduqca, bu, Moskva nın regionda daha böyük təsirə malik olmasına yol açacaqmı? Dr. Kironska deyib: “ Moskva tarixi olaraq ikinci dərəcəli oyunçu olduğu bir regionda siyasi sədaqət, giriş və görünürlük əldə edir”. O əlavə edib ki, regiona yanacaq ixracı Moskva üçün sərt valyuta və enerji sektoru üçün alternativ bazarlar, eləcə də limanlar kimi strateji infrastruktura çıxış demək olduğundan, Moskva çox şey qazanacaq. Moskva həmçinin diplomatik təsir qazanacaq, bu da “çoxmillətli şəraitdə Rusiya ya qarşı konsensusu zəiflədə biləcək ASEAN -da tərəfdaşlar yetişdirmək” deməkdir. Cakarta da yerləşən Essential Services Reform İnstitutu nun baş icraçı direktoru Fabby Tumiwa ST -yə bildirib: “ G7 ölkələri ilə davam edən gərginliklər fonunda, Rusiya enerji ixracından Qlobal Cənub la, burada İndoneziya əsas oyunçudur, əlaqələrini strateji olaraq gücləndirmək üçün istifadə edir”. Yeddilər Qrupu ölkələri ABŞ , Böyük Britaniya , Fransa , Almaniya , İtaliya , Yaponiya və Kanada dır. Fabby əlavə edib: “Əgər bu enerji ticarəti asılılıq və ya borcluluq hissi yaratsa, bu, Moskva ya gələcəkdə İndoneziya dan siyasi lütflər əldə etmək üçün əhəmiyyətli təsir imkanı verəcək”. Shwe Rusiya nın Myanma dakı artan təsirindən xəbərdarlıq edib. O deyib: “ ASEAN Rusiya nın Myanma dakı dərinləşən izini uzaq ikitərəfli məsələ kimi deyil, avtoritar idarəetmə modelləri, hərbi texnika, nüvə texnologiyası və böyük güc rəqabətini uzun müddət bitərəflik və konsensus əsaslı qərar qəbul etməklə fəxr edən bir regiona gətirən ciddi strateji çağırış kimi görməlidir”. Dr. Kironska həmçinin Rusiya nın ASEAN üzvlərinə artan yanacaq ixracının “asılılıqlar yarada biləcəyini, Rusiya ya dərin iqtisadi inteqrasiyaya ehtiyac olmadan təsir imkanı verəcəyini” vurğulayıb. Shwe ilə razılaşaraq, o, Rusiya nın rolu əsasən əməliyyat xarakterli olsa belə, bunun “daha parçalanmış ASEAN ”a səbəb ola biləcəyindən qorxur. Lakin hər şey mənfi deyil. Müstəqil Myanma-Rusiya analitiki Wai Yan Phyo Naing ASEAN -ın Rusiya ilə artan əlaqəsinin faydalar gətirə biləcəyinə inanır. “Bu, bəzi dövlətlərə yalnız regional səviyyədə Çin lə əlaqədar deyil, həm də Çin , Qərb və ABŞ -ı əhatə edən daha geniş qlobal siyasi sistem daxilində balanslaşdırma və ya hedcinq strategiyaları həyata keçirmək imkanı verir”. Dr. Wai Yan Phyo Naing deyib ki, münasibət “qarşılıqlı faydalı sayıla bilər, yetər ki, Rusiya birbaşa siyasi təsir axtarmaq əvəzinə silah və texnologiya tədarükünə diqqət yetirsin”. İndoneziya vəziyyətində, yanacaq üçün Rusiya ya üz tutmaq, hərbi uçuş icazəsi kimi məsələlər üzrə müdafiə danışıqlarında ABŞ -dan gələn təzyiqi dəf etməyə kömək etmiş görünür. Fabby nin dediyi kimi: “Belə bir tələbə boyun əymək hökumət üçün yalnız yeni problemlər yaradacaq, həm parlamentin etirazına, həm də ictimai qəzəbinə səbəb olacaq”. THE STRAITS TIMES