ABŞ prezidenti Donald Tramp bildirib ki, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri neft daşımaları üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən və pozulması qlobal iqtisadiyyatı getdikcə daha çox təhdid edən Hörmüz boğazı nda İran minalarını təmizləyir. Ekspertlər deyirlər ki, ABŞ və İran arasında həftələrdir davam edən müharibədəki kövrək atəşkəsə baxmayaraq, sualtı partlayıcıların təmizlənməsi aylarla çəkə bilər. Dünyanın neftinin 20 faizinin keçdiyi su yolunu ABŞ -ın təmizləməsi ilə bağlı gələcək iddialar, kommersiya yük gəmilərini və onların sığortaçılarını nəhayət təhlükəsiz olduğuna inandıra bilməz. Xarici Siyasət Araşdırmaları İnstitutu nun Milli Təhlükəsizlik Proqramının alimi Emma Salisbury deyib: “Siz mina yerləşdirməyə ehtiyac duymursunuz – sadəcə insanları mina yerləşdirdiyinizə inandırmalısınız”. “Və hətta ABŞ boğazı təmizləsə və hər şeyin təmiz olduğunu desə belə, İranlılar sadəcə olaraq 'Yaxşı, əslində, siz hələ hamısını tapmamısınız' deməlidirlər”, – Kral Hərbi Dəniz Qüvvələri Strateji Araşdırmalar Mərkəzi nin əməkdaşı olan Salisbury bildirib. “ ABŞ -ın kommersiya gəmiçiliyinə bu inamı qaytarmaq üçün edə biləcəyi çox şey var.” Minaların axtarışı, artan enerji qiymətləri və geniş iqtisadi təsirlərin siyasi risk yaratdığı bir vaxtda, Tramp administrasiyası tərəfindən boğazda nəqliyyatın yenidən hərəkətə gətirilməsi üçün elan edilmiş ən son taktikadır. ABŞ həmçinin İran limanlarını blokadaya alıb və Tehran la əlaqəli gəmiləri ələ keçirib, lakin prezident şənbə günü bildirib ki, İran ın yüksək səviyyəli diplomatı İslamabad ı tərk etdikdən sonra elçilərinə son atəşkəs danışıqları üçün Pakistan a getməməyi tapşırıb. Pentaqon rəsmiləri qanunvericilərə bildiriblər ki, İran ın boğaza yerləşdirdiyi minaları təmizləmək altı ay çəkə bilər. Bu məlumatı həssas məlumatları müzakirə etmək üçün anonimlik şərti ilə danışan bir şəxs verib. Məlumat çərşənbə axşamı Nümayəndələr Palatası nın Silahlı Qüvvələr Komitəsində məxfi brifinq zamanı çatdırılıb. Təxminlə bağlı suala cavab olaraq, müdafiə naziri Pete Hegseth cümə günü jurnalistlərə bildirib ki, ordu vaxt cədvəli ilə bağlı fərziyyələr irəli sürməyəcək, lakin bunu inkar etməyib. “Guya bu, deyilən bir şey idi”, – Hegseth Pentaqon mətbuat konfransında deyib. “Lakin biz müəyyən etdiyimiz hər hansı minaları düzgün müddətdə təmizləmək qabiliyyətimizə əminik.” Tramp bildirib ki, Hərbi Dəniz Qüvvələrinə boğazda mina yerləşdirən hər hansı gəmiyə hücum etməyi əmr edib. “Bundan əlavə, bizim mina 'təmizləyicilərimiz' hazırda boğazı təmizləyir”, – prezident cümə axşamı sosial mediada yazıb. “Mən bu fəaliyyətin davam etdirilməsini, lakin üçqat artırılmış səviyyədə davam etdirilməsini əmr edirəm!” Yaxın Şərq dəki ən yüksək ABŞ komandiri admiral Brad Cooper bu yaxınlarda jurnalistlərə bildirib ki, ordu boğazdan minaları təmizləmək üçün çalışacaq. O, təfərrüatları açıqlamayıb. ABŞ ordusunun hazırda boğazda ən görünən mina təmizləmə vasitələri olan döyüş gəmilərindən istifadə etdiyinə dair heç bir əlamət yoxdur. Lakin Hərbi Dəniz Qüvvələrinin bölgədə minaları təmizləyə bilən dalğıcları və kiçik partlayıcı sursatların zərərsizləşdirilməsi texnikləri qrupları da var. Onlar böyük döyüş gəmisindən daha az aşkar hədəfdirlər. Ekspertlər həmçinin deyirlər ki, bəzi mina təmizləmə avadanlıqları gəmilərdən çıxarılaraq qurudan yerləşdirilə bilər. Tək bir minanın yerləşdirilib-yerləşdirilmədiyi bəlli deyil. İran yalnız boğazın müharibədən əvvəlki marşrutlarında minaların “ehtimalını” qeyd edib. Xarici Siyasət Araşdırmaları İnstitutu ndan Salisbury bildirib ki, İran ın mina ehtiyatları minlərlədir. Onun sualtı partlayıcılarının əksəriyyətinin köhnə Sovet modelləri olduğuna inanılır. Onun bəzi yeni modelləri Çin dən ola bilər və ya daxili istehsal ola bilər. “Mina yerləşdirmək mina təmizləməkdən qat-qat asandır, buna görə də siz bu şeyləri sürətli qayıqdan atıb yerləşdirə bilərsiniz”, – Salisbury deyib, baxmayaraq ki, ABŞ -ın bunu görə biləcəyini qeyd edib. Salisbury əlavə edib ki, İran ın mina yerləşdirə bilən və aşkar edilməsi daha çətin olan kiçik sualtı qayıqları da var. O, müharibədə onların məhv edildiyinə dair heç bir əlamət görmədiyini bildirib. Əgər İran boğaza minalar yerləşdiribsə, bunlar filmlərdə görünən səthdə üzən tikanlı toplar deyil, Salisbury deyib. Partlayıcılar yəqin ki, dəniz dibində yerləşir və ya kabel vasitəsilə ona bərkidilib və səthin altında üzürlər. Onlar gəmi keçərkən su təzyiqinin dəyişməsi və ya mühərrikin səsi ilə işə salına bilər. Həssas hərbi hərəkətləri müzakirə etmək üçün anonimlik şərti ilə danışan bir müdafiə rəsmisi bildirib ki, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri nin hazırda Yaxın Şərq də minaları təmizləyə bilən iki sahil döyüş gəmisi var. Yaponiya da yerləşən iki ABŞ Avenger sinifli mina təmizləyicisi də Yaxın Şərq ə yola düşüb, lakin cümə günü Sakit Okeanda olub, rəsmi bildirib. Avenger sinifli gəmidə xidmət etmiş təqaüdçü leytenant komandir Steven Wills bildirib ki, Hərbi Dəniz Qüvvələri boğazdan təhlükəsiz bir kanal yaratmaq üçün dəniz partlayıcıları axtarır. Mina təmizləmə adətən münaqişədən sonra baş verən daha yavaş bir prosesdir. “Mina axtarışı, bir tərəfdən digər tərəfə təhlükəsiz keçmək üçün həyətinizdəki fərdi alaq otlarını və zəncirotlarını çıxarmaq kimidir. Mina təmizləmə isə ot biçmək kimidir”, – ABŞ Hərbi Dəniz Liqası nın Dəniz Strategiyası Mərkəzinin eksperti Wills deyib. Hərbi dəniz əməliyyatları və mina təmizləməyə diqqət yetirən RAND Corp. -un tədqiqatçısı Scott Savitz bildirib ki, Hərbi Dəniz Qüvvələri hər son minanı çıxarmağa ehtiyac duymur. “Hələ də İkinci Dünya Müharibəsi ndən – və bəzi hallarda Birinci Dünya Müharibəsi ndən – təmizlənməmiş ərazilər var, çünki bu, çox resurs tələb edir və çox vaxt aparır”, – o deyib. Hərbi Dəniz Qüvvələrinin sahil döyüş gəmilərindəki qruplar minaları tapmaq üçün sonar və digər texnologiyalardan istifadə edən uzaqdan idarə olunan, ekipajsız nəqliyyat vasitələrini yerləşdirə bilər, Wills deyib. Onlar həmçinin partlayıcıları məhv etmək üçün yüklər daşıyırlar. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri nin gəmilərində minaları axtarıb məhv edə bilən partlayıcı sursatların zərərsizləşdirilməsi qrupları, o cümlədən dalğıclar da ola bilər, Wills deyib. Helikopterlər lazerlərdən istifadə edərək minaları axtara bilər. Nəticədə, gəmiçilik şirkətləri boğazdan keçmək üçün bəzi riskləri gözə alacaqlar, “xüsusilə də nə qədər gəlirli olduğunu nəzərə alsaq”, – Savitz deyib. İran ın boğazdan keçmək istəyən gəmilər üçün təsdiq proseduruna əsasən, gəmilər müharibədən əvvəlkindən fərqli bir marşrutla – şimala, İran sahil xəttinə yaxın keçməlidirlər. Sığorta brokeri Marsh -ın Böyük Britaniya dəniz müharibəsi rəhbəri Dylan Mortimer bildirib ki, sığortaçılar gəmi sahiblərindən təhlükəsiz keçidi təmin etmək üçün İran hakimiyyəti ilə əlaqə saxlamağı tələb edən bir bənd əlavə edirlər. Bu sertifikat minaları xüsusi olaraq qeyd etmir və raket və dron hücumları və ya ələ keçirmələr daxil olmaqla, bütün təhdidlər spektrindən qorunmaq üçün nəzərdə tutulub, Mortimer deyib. Lakin minalar, ən azından, psixoloji rol oynayır, Mortimer bu fenomeni “təhdid xəyalı” adlandırıb. “Bu, İranlıların xeyrinədir, çünki orada mina olsun ya olmasın, insanlar orada mina olduğunu düşünürlər və buna uyğun hərəkət edəcəklər”, – Mortimer deyib. Bu qorxular, müharibədən sonra belə boğazın təhlükəsiz olduğuna inamın bərpası üçün daha uzun vaxt tələb edə bilər. (AP)