İraqın yeni seçilmiş prezidenti bazar ertəsi iş adamı Əli əl-Zeydini ölkənin baş nazirliyə namizədi təyin etdi. Bu qərar, ölkə liderlərinin ABŞ-ın təzyiqlərinə boyun əyərək İrana yaxın keçmiş baş nazirin namizədliyini dəstəkləməməsindən sonra verilib. İranla müxtəlif əlaqələri olan şiə fraksiyalarının ittifaqı olan Koordinasiya Çərçivəsi , əvvəlcə Nuri əl-Malikini ölkənin növbəti baş naziri olmaq üçün dəstəkləmişdi, lakin ABŞ prezidenti Donald Trampın ultimatumu İraq liderlərini başqa namizəd axtarmağa məcbur etdi. Həftələr boyu onlar bu məsələni həll etmək və cəza tədbirlərindən qaçmaq üçün gərgin müzakirələr aparırdılar, çünki Tramp yanvarda İranla sıx əlaqələri olan iki dəfə keçmiş baş nazir Maliki hakimiyyətə qayıdarsa, İraqa bütün dəstəyi kəsəcəyi ilə hədələmişdi. Prezidentlikdən verilən açıqlamada deyilir: “Prezident Nizar Amede ən böyük parlament blokunun namizədi Əli əl-Zeydiyə yeni hökuməti qurmaq tapşırığını verib”. Zeydi indi hökumət qurmaq üçün 30 gün vaxta malik olacaq – konstitusiya müddətlərinə nadir hallarda əməl olunan bir ölkədə bu, çətin bir vəzifədir. Bu elan Koordinasiya Çərçivəsinin Zeydini öz namizədi kimi təsdiqləməsindən qısa müddət sonra gəldi. İttifaq həmçinin Maliki və müvəqqəti baş nazir Məhəmməd Şiə əl-Sudaninin namizədliklərini geri götürmələri üçün “tarixi və məsuliyyətli mövqeyini” təriflədi. Maliki baş nazirliyə namizədi təbrik etdi və hökumət qurmaq missiyasında onu dəstəkləyəcəyini bildirdi. Keçmiş hökmdar Səddam Hüseyni devirən 2003-cü il işğalından sonra ABŞ İraqda böyük təsirə malik olub. Lakin işğal həm də ABŞ-ın əzəli düşməni İran üçün ölkənin hakimiyyət dəhlizlərində yol açıb. O vaxtdan bəri ölkə liderləri Vaşinqton və Tehran arasındakı münasibətləri tarazlaşdırmaqda çətinlik çəkirlər. Ənənəyə görə, baş nazir vəzifəsini şiə, parlament spikeri sünni, əsasən mərasim xarakterli prezidentlik isə kürd tutur. Kompromis fiquru kimi qəbul edilən Zeydi siyasi dairələrdə az tanınır. O, iş adamı, bankir və televiziya kanalının sahibidir və heç vaxt hökumət vəzifəsi tutmayıb. Əgər hökumət qurmağı bacarsa, Zeydi 40 yaşında İraqın ən gənc baş naziri olacaq. Siyasi analitik Həmzə Həddad bildirib ki, Zeydi bankir və televiziya kanalı sahibi kimi “insanlara və siyasətçilərə təsir etmək üçün vasitələrə malikdir”. Onun namizədliyi həm də “ Koordinasiya Çərçivəsinə konstitusiya müddətlərinə əməl etdiklərini iddia etməyə imkan verir”, istər hökumət qursun, istərsə də qurmasın. Son illərdə, onilliklər boyu davam edən münaqişələrdən sonra, neftlə zəngin İraq müəyyən sabitlikdən zövq almağa başlayıb, lakin onun siyasəti hələ də qeyri-sabitdir, təkcə daxili mübahisələrlə deyil, həm də regional dinamika ilə formalaşır. Yeni namizədlik ABŞ-İsrailin İrana birgə hücumu ilə alovlanan regional müharibə fonunda baş verdi. İraq Yaxın Şərq münaqişəsinə sürükləndi, ölkədə həm ABŞ maraqlarını, həm də Tehranın dəstəklədiyi qrupları hədəf alan zərbələr endirildi. Müharibə zamanı İraq liderləri baş nazirlik məsələsini həll etmək üçün danışıqlarını azaltdılar və yalnız aprelin 8-də kövrək ABŞ-İran atəşkəsi qüvvəyə mindikdən bir neçə gün sonra onları intensiv şəkildə bərpa etdilər. İraqın yeni baş nazirindən Vaşinqtonun Bağdadın ABŞ-ın terror təşkilatları kimi təyin etdiyi İranın dəstəklədiyi qrupları tərksilah etməsi ilə bağlı uzunmüddətli tələbini yerinə yetirməsi gözlənilir. Müharibənin əvvəlindən bu qruplar İraqda və daha geniş regionda ABŞ maraqlarını hədəf alıblar. Yeni baş nazir həmçinin müharibə zamanı Tehranın dəstəklədiyi qrupların öz ərazilərinə hücumlarına etiraz edən Körfəz ölkələri ilə İraqın münasibətlərini bərpa etməli olacaq. Zeydi İraqın bir çox iqtisadi çətinliklərini, xüsusilə də Hörmüz boğazında yaranan fasilələr nəticəsində gəlirlərin kəskin azalmasından sonra həll etməli olacaq, çünki neft ixracı ölkə büdcə gəlirlərinin təxminən 90 faizini təşkil edir. (AFP)