Çin üçün İran mühüm regionda strateji müttəfiq və ABŞ -a qarşı əks çəki olaraq qalır [VAŞİNQTON/PEKİN]. ABŞ prezidenti Donald Tramp mayın 14 və 15-də Çin prezidenti Si Cinpin lə görüşəndə, İran la bahalı və populyar olmayan müharibəsini həll etmək üçün kömək istəyəcəyi gözlənilir. O, istədiyi dəstəyi ala bilməyəcək. Analitiklər bildiriblər ki, Si İran liderlərini danışıqlar masasına qaytarmağa razı olsa da, Çin lideri Pekin in Yaxın Şərq dəki ən mühüm tərəfdaşına iqtisadi dəstəyi kəsməyə və ya hərbi ehtiyacları üçün ikili təyinatlı malların tədarükünü dayandırmağa tərəddüd edəcək. Tramp ın öz növbəsində Çin ə təzyiq göstərmək üçün güclü vasitələri var – o cümlədən böyük Çin banklarına qarşı sanksiya təhdidi – lakin bu vasitələrdən istifadə ABŞ üçün qəbuledilməz dərəcədə yüksək xərclə nəticələnə bilər. Neft qiymətlərinin kəskin artmasına səbəb olan münaqişəyə son qoymaq üçün ABŞ və İran arasında razılaşma ümidləri azalıb və ölkələr arasında atəşkəs getdikcə daha qeyri-sabit görünür. Görüş planları ilə tanış olan iki nəfərin sözlərinə görə, Tramp ın köməkçiləri İran neftinin ən böyük alıcısı olan Pekin i Tehran dakı qərar qəbul edənləri Vaşinqton la razılaşma əldə etməyə inandıra biləcək az oyunçulardan biri kimi görürlər. Çin i məcbur etmək üçün vasitələr olmadıqda, Vaşinqton ölkə liderlərini müharibənin indi bitməsinin onların maraqlarına uyğun olduğuna inandırmağı hədəfləyir. Lakin Çin in rəqabətli maraqları var. Bir tərəfdən, İran ordusunun boğduğu Hörmüz boğazı nı açmaq istəyir. Dünya neft tədarükünün beşdə biri – və Çin ə gedən neftin çoxu – bu su yolundan keçir. Digər tərəfdən, İran mühüm regionda strateji müttəfiq və ABŞ -a qarşı əks çəki olaraq qalır. Və müharibə, Çin üçün iqtisadi cəhətdən ağrılı olsa da, Amerika nın diplomatik və hərbi diqqətini Hind-Sakit okeanı ndan yayındırıb. ASİYA KODUNU AÇMAQ Yeni qlobal düzəndə Asiya da naviqasiya edin. Məlumatları elektron poçtunuza alın. Bu, Si nin İran üzərindəki əhəmiyyətli təsirindən istifadə edərək onu böyük güzəştlərə sövq etmək hərəkətinə qarşı çıxır. Vaşinqton dakı Strateji və Beynəlxalq Münasibətlər Şurası nın analitik mərkəzinin baş elmi işçisi Henrietta Levin bildirib ki, Si sammitə “yüksələn inam” mövqeyindən yanaşır, Tramp ın 2025-ci il tarif kampaniyasından geri çəkilməsi və ABŞ -ın İran dakı münaqişəsinin Çin in arxa bağçasından həyati hərbi texnikanı yayındırması hissi ilə ruhlanıb. Tramp çərşənbə axşamı jurnalistlərə bildirib ki, ABŞ -ın dəniz blokadasına istinad edərək, İran ı inandırmaq üçün Çin in köməyinə ehtiyacı yoxdur. “ İran rejimi indiki reallığının davamlı olmadığını bilir və danışıqlar aparanlar razılaşma əldə etmək üçün çalışarkən prezident Tramp bütün kartları əlində saxlayır”, – Ağ Ev in sözçüsü Oliviya Uels deyib. Çin Səfirliyi nin sözçüsü Liu Penqyu Pekin in “qanunsuz birtərəfli sanksiyalar” adlandırdığına qarşı çıxdığını və Çin in firmalarından qanunlara və qaydalara uyğun fəaliyyət göstərmələrini tələb etdiyini bildirib. “ İran vəziyyətinə gəlincə, indi təcili prioritet vəziyyəti digər ölkələrə palçıq atmaq üçün istismar etmək əvəzinə, döyüşlərin yenidən başlamasının hər vasitə ilə qarşısını almaqdır”, – Liu deyib. Çin ə təzyiq göstərmək üçün məhdud seçimlər. Reytinqləri müharibədən ciddi zərbə alan Tramp ın Çin i İran la bağlı daha çox iş görməyə məcbur etmək üçün məhdud seçimləri var. Bunlara sanksiyalar və tariflər, eləcə də daha az ehtimal olunan bəzi seçimlər daxildir. ABŞ İran a dəniz blokadası tətbiq edib və Tramp Hörmüz boğazı ndan keçən nəqliyyat üçün öz rüsumlarını tətbiq etmək imkanını irəli sürüb ki, bu da Pekin i qəzəbləndirə bilər. Lakin daxili və beynəlxalq təzyiqlərdən sonra Ağ Ev o vaxtdan bəri Tramp ın boğazın heç bir məhdudiyyət olmadan nəqliyyat üçün açılmasını istədiyini bildirib və bu həftə Dövlət Departamenti Vaşinqton və Pekin in heç bir ölkəyə və ya qrupa orada rüsum almağa icazə verilməməsi barədə razılığa gəldiyini bildirib. Sanksiyalar başqa bir seçimdir. ABŞ İran a qarşı sanksiyalardan yayınmaqda iştirak edən bəzi Çin qurumlarına maliyyə cəzaları tətbiq edib, lakin ekspertlər bildirirlər ki, bu hərəkətlərin ticarət axınlarına çox təsiri olmayıb. Obsidian Risk Advisors şirkətinin baş direktoru Brett Erikson bildirib ki, bunun səbəbi Vaşinqton un İran la ticarəti asanlaşdıran Çin banklarını hədəf almaq da daxil olmaqla bəzi əsas vasitələrdən istifadə etməməsidir. ABŞ Xəzinədarlıq Departamenti “əslində əhəmiyyətli olan Çin bankları ilə bağlı heç bir şey etmək istəmir”, – o deyib. ABŞ Xəzinədarlıq Departamenti nin Çin banklarına qarşı sanksiyalar üçün seçimləri barədə birbaşa məlumatı olan bir mənbə bildirib ki, ABŞ -ın Çin in qanunsuz maliyyəsi ilə bağlı minlərlə potensial hədəfi var. “ Çin banklarını hədəf almadan İran a qarşı sanksiyaları tətbiq etmək qeyri-mümkündür”, – mənbə deyib, lakin əlavə edib ki, ABŞ rəsmilərinə İran neftinin alıcılarına qarşı son təhdidlərə baxmayaraq, böyük Çin maliyyə qurumlarını hədəf almaq tapşırığı verilməyib. Xəzinədarlıq katibi Skott Bessent aprel ayında İran neft alışını asanlaşdıran iki müəyyən edilməmiş Çin bankına xəbərdarlıq məktubları göndərib və Xəzinədarlıq ın cəzalar tətbiq etməyə hazır olduğunu bildirib, lakin heç bir əlavə tədbir görülməyib. Planlarla tanış olan bir mənbə bildirib ki, Bessent Tramp ın səfəri zamanı bu məsələni yenidən qaldıracaq. Bahalı cavab tədbirləri riski. Ekspertlər bildirirlər ki, Vaşinqton un Çin bank sektorunu hədəf almaqdan çəkinməsi potensial cavab tədbirləri ilə bağlı qeyri-müəyyənliyi əks etdirir. Hətta kiçik və ya orta ölçülü Çin bankına qarşı ABŞ hərəkəti, hər iki tərəfin iqtisadi müharibə yoluna qayıtdığı bir eskalasiyaya səbəb ola bilər, – ABŞ -dakı Xarici Münasibətlər Şurası nın Geoiqtisadiyyat Mərkəzi nin direktoru Edvard Fişman deyib. Nəticələr ABŞ və Çin in 2025-ci ildə dayandırdığı bahalı ticarət müharibəsini və üçrəqəmli tarifləri yenidən canlandıra bilər. Bu, inflyasiya təsiri nəzərə alınmaqla Tramp üçün siyasi cəhətdən zərərli ola bilər. “ İran kimi strateji əhəmiyyətli bir yerə bomba atmaq qlobal iqtisadiyyata böyük təsir göstərir, lakin böyük bir Çin dövlət bankına sanksiya tətbiq etməyin təsiri daha da böyük ola bilər”, – ABŞ Dövlət Departamenti nin sanksiya siyasəti və tətbiqi üzrə keçmiş direktoru Cim Mullinaks deyib. Çin in böyük banklarına hücum Pekin i özünün ən böyük təsir mənbəyini: kritik mineralları işə salmağa da sövq edə bilər. Dünyanın nadir torpaqlarının emalı və işlənməsində virtual inhisara malik olan Çin , 2025-ci il ticarət müharibəsi zamanı ABŞ sənayeləri tərəfindən tələb olunan mineralların tədarükünü boğmaqla hədələmiş, Qərb rəsmilərini narahat etmişdi. Bu, ölkələri narahat bir ticarət detantı yaratmağa sövq etdi. Beləliklə, ABŞ sanksiyaları bu həftəki danışıqlarda hələ də narahatlıq yarada bilər. Pekin bazar ertəsi Vaşinqton un İran ın hərbi əməliyyatlarını təmin etdiyini bildirdiyi üç Çin şirkətinə qarşı cümə günü tətbiq etdiyi ABŞ sanksiyalarını pisləyib. İqtisadi mülahizələrdən başqa, Çin ABŞ -ı izləyərək Yaxın Şərq ə çox qarışmaqdan ehtiyatlı olmalı olduğunu öyrənib və İran a qəti təzyiq göstərmək tələblərinə müqavimət göstərəcək, – ABŞ -ın keçmiş dövlət katibinin müavini Kurt Kempbell deyib. “Hər hansı bir şəraitdə Çin liləri dərinə cəlb etmək çətin olacaq. Onlar ehtiyatlı olmaq istəyəcəklər, çünki siyasi bataqlığı başqaları kimi görə bilirlər”, – o deyib. REUTERS