Rusiya işğal olunmuş Ukrayna ərazilərində əmlak üzərində nəzarəti gücləndirir, sahiblərindən Rusiya qanunlarına uyğun qeydiyyatdan keçmələrini tələb edir. Bir çox Ukraynalı geri qayıtmağın onların təhlükəsizliyini və azadlığını riskə atacağını bildirir. Rusiya hakimiyyəti Ukraynanın Rusiya tərəfindən işğal olunmuş ərazilərində torpaq və daşınmaz əmlak sahiblərinə 1 iyul 2026-cı il tarixinə qədər əvvəlcə Ukrayna qanunlarına əsasən qeydiyyatdan keçmiş hər hansı əmlaka sahiblik iddiası irəli sürmək üçün vaxt verib. Lakin əmlaklarını Rusiya torpaq reyestrində yenidən qeydiyyatdan keçirmək üçün sahiblərin şəxsən iştirak etmələri və şəxsiyyətlərini təsdiq edən sənəd kimi Rusiya pasportu təqdim etmələri tələb olunur ki, bu da bir çox Ukraynalı üçün qeyri-mümkündür. "Ürəyim parçalanır," deyə Lyudmila (adı dəyişdirilib) bildirib. "Mən bütün həyatımı orada qurmuşdum. Biznesim bombalandı. Mənə əziz olan hər şeyi geridə qoymalı oldum. Ümid edirdim ki, heç olmasa mənzilimi saxlamağa icazə verəcəklər." 2022-ci ildə o, Zaporojye bölgəsindən Ukraynanın paytaxtı Kiyevə qaçaraq Rusiya işğalından xilas olub. Lakin o, evinin kommunal xərclərini ödəməyə davam edib. "Əvvəlcə bir qonşu mənzilə nəzarət edirdi, sonra isə keçmiş ərim. Sonra qərara gəldim ki, Yeni il günündən başlayaraq ödənişləri dayandıracağam. Bilmirəm, əvvəldən ödəməyim düzgün idimi," Lyudmila DW-yə bildirib. "Mən şəhərimin azad olunmasını gözləyirəm." O vaxta qədər o, mənzilini işğalçı hakimiyyət orqanlarında yenidən qeydiyyatdan keçirmək üçün evə qayıtmaq niyyətində deyil. "Birincisi, işğalçıları görmək istəmirəm, çünki mən orada idim və bu insanların necə olduğunu bilirəm. Və həyatımın illərini itirmək və stress keçirmək istəmirəm. İkincisi, heç bilmirəm ki, məni içəri buraxardılarmı." Boş binalar 'sahibsiz' elan edildi. Rusiya işğalçıları 2014-cü ildə işğal olunmuş Ukrayna ərazilərində Ukraynalıların evlərini ələ keçirməyə başladılar. Yeddi il sonra, 2021-ci ildə , özünü elan etmiş Donetsk Xalq Respublikasının hakimiyyət orqanları tərk edilmiş yaşayış binalarını "sahibsiz" kimi təsnif etməyə başladılar. Bunlar indi "məhkəmələr" tərəfindən satıla və ya müsadirə edilə bilər. 2024-cü ildə işğalçı hakimiyyət orqanları bir addım daha irəli gedərək, bir ildən çox boş qalan, kommunal xərcləri ödənilməyən və sahibləri Rusiya torpaq reyestrlərində görünməyən mənzilləri və ya binaları "sahibsiz" kimi müəyyən etdilər. Onlar bu qərarı əmlakın təhlükəsizliyinin risk altında olması ilə əsaslandırdılar. 2025-ci ilin sonunda bu yanaşma Rusiyada federal səviyyədə qanuniləşdirildi. "Sahibsiz" mənzillər indi Rusiya vətəndaşlarına verilə bilər. Rusiya hakimiyyətinin işğal olunmuş Ukrayna ərazilərində nə qədər mənzil ələ keçirdiyini müəyyən etmək demək olar ki, qeyri-mümkündür. Keçən avqust ayında Rusiyanın Federal Dövlət Qeydiyyat Xidmətinin rəhbəri Oleq Skufinskiy işğal olunmuş Ukrayna ərazilərində təxminən 550.000 "sahibsiz" əmlakın olduğunu elan etdi; təkcə işğal olunmuş Ukrayna şəhəri Mariupolda 13.000 yaşayış vahidi. Bu əmlakların siyahıları onlayn olaraq mövcuddur. Əmlak sahiblərinə Rusiya pasportları lazımdır. "Sahibsiz" əmlak yalnız Rusiya torpaq reyestrində yenidən qeydiyyatdan keçirilərsə, bu siyahılardan çıxarıla bilər. Rusiya qanunları əmlak sahiblərindən əmlakı yenidən qeydiyyatdan keçirmək üçün Rusiya vətəndaşlığı tələb etməsə də, Donetskdə əlaqələri olan bir mənbə DW-yə bildirib ki, Rusiya pasportu olmadan bunu etmək praktiki olaraq qeyri-mümkündür. Ukrayna qanunlarına əsasən qeydiyyatdan keçmiş daşınmaz əmlakın 1 iyul 2026-cı ildən sonra etibarsız sayılacağını elan etməklə yanaşı, Rusiya hakimiyyəti yenidən qeydiyyat prosedurunu daha da çətinləşdirib. Əvvəllər xaricdəki Rusiya konsulluqlarında etibarnamə vasitəsilə başqa bir şəxsi əmlakı yenidən qeydiyyatdan keçirmək üçün təyin etmək mümkün idisə, indi sahiblər əmlakı başqasına köçürmək üçün şəxsən iştirak etməlidirlər. Lakin Ukraynalı insan haqları müdafiəçiləri Ukraynalıları Rusiya tərəfindən işğal olunmuş ərazilərə səyahət etməkdən çəkindiriblər. "Ciddi risklər var," deyə Kiyevdə yerləşən ZMINA İnsan Haqları Mərkəzindən Onysiia Syniuk bildirib. " Ukrayna pasportu ilə yalnız Moskvanın Şeremetyevo hava limanındakı sərhəd keçid məntəqəsindən daxil ola bilərsiniz. Rusiya rəsmiləri orada 'filtrasiya' adlanan əməliyyatlar həyata keçirirlər. Onlar hər hansı bir şeyə, kiminsə cavablarına və ya smartfondakı bir şeyə görə problem yarada bilərlər. Bu, gözlənilməzdir." Rusiyaya daxil olan Ukraynalılar Moskvanın Şeremetyevo hava limanı vasitəsilə səyahət etməlidirlər. Şəkil: Sergei Bulkin/TASS/dpa/picture alliance Syniuk bildirib ki, ən yaxşı halda, kimsə ölkəyə giriş qadağası ala bilər, lakin ən pis halda, bir şəxs həbs oluna bilər. "Naməlum nəticələrlə," o əlavə edib. O, həmçinin izah edib ki, ölkəyə buraxılan Ukraynalılar daha sonra əmlaklarını yenidən qeydiyyatdan keçirmək üçün Rusiya pasportu üçün müraciət etməli olacaqlar. "Bu da risklər daşıyır," o deyib – məsələn, " Rusiya ordusunda hərbi xidmət." Ukrayna və beynəlxalq hüququn pozulması. Anatoli Kolesnikov , əsasən Şərqi Ukraynada mülki əhaliyə yardım göstərən Ukrayna yardım fondu East SOS-un vəkilidir. O bildirib ki, Ukrayna hökuməti Ukraynalıların özlərinin, eləcə də ailələrinin həyatını və əmlakını qorumaq üçün Rusiya pasportu üçün müraciət etməsini əməkdaşlıq kimi qiymətləndirmir. Lakin onun fikrincə, Rusiya Ukraynalıları Rusiya vətəndaşlarına çevirməyə çalışır. Bundan əlavə, o düşünür ki, məqsəd Rusiyaya sadiq olmayan şəxsləri müəyyən etmək və onların əmlakını müsadirə etməkdir. Bu, Ukrayna və beynəlxalq hüququn açıq şəkildə pozulmasıdır, o deyib. Digər ekspertlər DW-yə bildiriblər ki, işğal olunmuş Ukrayna ərazilərindəki əmlak sahiblərinə məsləhətləri Avropa Şurası tərəfindən 2023-cü ilin mayında yaradılmış Ukrayna üçün Zərərlərin Beynəlxalq Reyestrində qeydiyyatdan keçməkdir. Bu, " Ukrayna və onun xalqı üçün ədaləti və kompensasiyanı təmin edəcək bir mexanizmə doğru ilk addım" olacaq, hətta hələlik kompensasiyanın nə qədər olacağı və nə vaxt ödəniləcəyi qeyri-müəyyən qalsa da. Ukraynada işğal olunmuş ərazilərdə daşınmaz əmlak sahibləri üçün bir neçə digər kompensasiya proqramı da yaradılıb. eVidnovlennya , evləri zədələnmiş və ya dağılmış vətəndaşlara, eləcə də ölkə daxilində köçkünlərə maliyyə kompensasiyası verən dövlət proqramıdır. Döyüş əməliyyatlarında iştirak edənlər və ya müharibədə əlil olanlar üçün ayrıca əlavə ödənişlər nəzərdə tutulur. "Mən heç vaxt hökumətdən heç bir kömək gözləməmişəm," deyə Zaporojye bölgəsindən Lyudmila bildirib, baxmayaraq ki, o, itkilərini Ukrayna üçün Zərərlərin Reyestrinə bildirməyi planlaşdırdığını deyib. "Mən sadəcə işləyirəm və öz gücümə, eləcə də mənə həmişə kömək edən qızıma güvənirəm." Bu məqalə əvvəlcə Ukrayna dilində yazılmışdır.