ABŞ və İran hərbi əməliyyatlara son qoymaq üçün razılığa gəldikdən təxminən 30 gün sonra Hörmüz boğazı nı açmaq planını müzakirə edirdilər. Mayın 25-də Tehran da İran ın mərhum Ali Rəhbəri Ayətullah Əli Xamenei ni təsvir edən divar rəsmi. İran bildirib ki, nüvə məsələləri yalnız ABŞ ilə çərçivə sazişi əvvəlcə razılaşdırılarsa müzakirə ediləcək. FOTO: REUTERS [DUBAİ/YENİ DELHİ/QAHİRƏ] İran ın baş müzakirəçisi və xarici işlər naziri Doha da Qat arın baş naziri ilə ABŞ ilə üç aylıq müharibəni bitirmək üçün potensial razılaşma üzrə danışıqlar aparırdılar. Bu barədə səfər haqqında məlumatlı bir rəsmi bazar ertəsi bildirib. Bu, Vaşinqton və Tehran ın yaxınlaşan irəliləyiş ümidlərini azaltmasından sonra baş verib. Danışıqlar davam edərkən belə, ABŞ qüvvələri bazar ertəsi (may 25) Cənubi İran da mina yerləşdirməyə cəhd edən qayıqlar və raket buraxılış sahələri daxil olmaqla hədəflərə qarşı zərbələr endirib. Bu, müdafiə hərəkətləri kimi təsvir edilib. “ ABŞ Mərkəzi Komandanlığı davam edən atəşkəs zamanı təmkin nümayiş etdirərək qüvvələrimizi müdafiə etməyə davam edir”, – Mərkəzi Komandanlıq ın sözçüsü, Hərbi Dəniz Qüvvələrinin kapitanı Tim Hokins bildirib. ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubio daha əvvəl Yeni Dehli də jurnalistlərə bildirib ki, ABŞ İran la “başqa yolla” məşğul olub-olmayacağını düşünməzdən əvvəl diplomatiyaya uğur qazanmaq üçün hər şans verəcək. Rubio deyib ki, “boğazı ( Hörmüz ) açmaq, boğazı açmaq, nüvə məsələsi üzrə çox real, əhəmiyyətli, vaxtla məhdudlaşdırılmış danışıqlara başlamaq baxımından masada kifayət qədər möhkəm bir şey var idi və ümid edirik ki, biz bunu bacaracağıq”. Bazar ertəsi Truth Social -da uzun bir yazıda ABŞ Prezidenti Donald Tramp İran la danışıqların “yaxşı” getdiyini bildirib, lakin uğursuzluq halında yeni hücumlar barədə xəbərdarlıq edib. O yazıb ki, “bu, ya hamı üçün Böyük Saziş olacaq, ya da heç bir Saziş olmayacaq”. Asean Intelligence Cənub-Şərqi Asiya dakı müəssisələr haqqında məlumat əldə edin Pulsuz hesabatı əldə edin İran lıların Doha səfəri haqqında məlumatlı rəsmi Reuters -ə bildirib ki, müzakirələr əsasən Hörmüz boğazı və İran ın yüksək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları üzərində cəmləşib, İran Mərkəzi Bankı nın sədri isə yekun razılaşmanın bir hissəsi olaraq dondurulmuş İran vəsaitlərinin potensial buraxılmasını müzakirə etmək üçün iştirak edib. İran Xarici İşlər Nazirliyi nin sözçüsü İsmayıl Baqayi daha əvvəl bildirib ki, nüvə məsələləri yalnız çərçivə sazişi əvvəlcə razılaşdırılarsa müzakirə ediləcək. Tramp müharibədə əsas məqsədinin İran ın yüksək zənginləşdirilmiş uranla nüvə silahı hazırlamasının qarşısını almaq olduğunu bildirib. Tehran bunu etmək planlarının olduğunu ardıcıl olaraq inkar edib. İki tərəf İsrail in Livan da İran tərəfindən dəstəklənən Hizbullah milisləri ilə müharibəsi və Tehran ın sanksiyaların qaldırılması və xarici banklarda dondurulmuş on milyardlarla dollar İran neft gəlirlərinin buraxılması tələbləri kimi bir neçə başqa məsələdə fikir ayrılığında qalır. Bazar ertəsi razılaşmaya nail olmaq səyləri davam edərkən, İran yeni hava hücumundan müdafiə sistemi istifadə edərək “düşmən” gizli pilotsuz təyyarəni vurduğunu bildirib. İran xəbər agentlikləri bunun haradan gəldiyini bildirmədən xəbər verib. Fars adı açıqlanmayan rəsmilərə istinadən bildirib ki, “bu, bizdən bir işarədir ki, daha heç bir gizli pilotsuz təyyarə Fars körfəzi nin səmalarına daxil ola bilməz”. Sonrakı danışıqlarda Livan yolunu potensial olaraq çətinləşdirən İsrail in Baş naziri Binyamin Netanyahu bazar ertəsi bildirib ki, İsrail Livan da Hizbullah a qarşı zərbələri gücləndirəcək. İsrail ordusu qısa müddət sonra Livan ın şərqindəki Bəqa vadisi ndə və bir neçə başqa ərazidə Hizbullah infrastrukturuna hücum etdiyini bildirib. İsrail və Livan aprelin ortalarında atəşkəs razılaşmasına gəldilər, lakin İsrail atəşkəsə tərəf olmayan Hizbullah a qarşı özünümüdafiə aktları olduğunu bildirdiyi hava zərbələrini davam etdirib. Tramp İran razılaşmasının bir hissəsi olaraq İbrahim Sazişləri ni irəli sürür Truth Social -dakı yazısında Tramp daha çox Ərəb və Müsəlman dövlətlərini özünün ilk səlahiyyət müddətində vasitəçilik etdiyi və bu dövlətlər ilə İsrail arasında əlaqələri normallaşdırmağa yönəlmiş İbrahim Sazişləri nə qoşulmağa çağırıb. O, Səudiyyə Ərəbistanı və Qat arın dərhal imzalamalı olduğunu, Pakistan , Misir , İordaniya və Türkiyə nin də buna əməl etməli olduğunu bildirərək, tələbini məcburi adlandırıb. ABŞ Prezidenti Donald Tramp , Vitse-prezident JD Vance və Müdafiə Katibi Pete Hegseth mayın 25-də Virciniya da Anım Günü mərasimində iştirak edirlər. Tramp İran la danışıqların “yaxşı” getdiyini bildirib, lakin uğursuzluq halında yeni hücumlar barədə xəbərdarlıq edib. FOTO: REUTERS Netanyahu nun ofisi şərh tələbinə dərhal cavab verməyib. Məsələ ilə tanış olan Pakistan lı bir mənbə bildirib ki, bəyanat İran diplomatiyasını sazişlər ətrafında daha geniş bir təkan üçün istifadə etmək cəhdini əks etdirir, lakin bu iki məsələ “bir-biri ilə əlaqəli deyil və əlaqələndirilə bilməz”. Digərləri bu təklifi İran razılaşmasını skeptiklər üçün daha məqbul etmək məqsədi daşıdığını düşünürdülər. International Crisis Group -un İran layihəsinin direktoru Əli Vaez deyib: “ Tramp İran razılaşmasını İbrahim Sazişləri nin davamı kimi satmağa çalışır: İsrail üçün yaxşı, region üçün yaxşı, Vaşinqton üçün kifayət qədər sərt”. “Lakin o, bir fantaziyanı başqası ilə dəyişir – İran ı təslim olmağa məcbur etməkdən, kövrək bir razılaşmanın yeni Yaxın Şərq nizamını təmin edə biləcəyini iddia etməyə qədər.” İran razılaşmasının çətinlikləri Baqayi bildirib ki, potensial İran razılaşması dünyanın neft və mayeləşdirilmiş qazının təxminən beşdə birinin adətən axdığı Hörmüz boğazı nın idarə edilməsi ilə bağlı xüsusi detalları ehtiva etmir. O, bildirib ki, İran gəmilərin keçməsi üçün rüsum almayacaq, lakin Oman la razılaşdırılacaq bir protokola əsasən, naviqasiya və ətraf mühitin qorunması kimi təklif olunan xidmətlər üçün xərc olacaq. Yaxın Şərq diplomatik mənbəsinə istinad edən Yaponiya nın Nikkei qəzeti bildirib ki, ABŞ və İran hərbi əməliyyatlara son qoymaq üçün razılığa gəldikdən təxminən 30 gün sonra boğazı açmaq planını müzakirə edirdilər. Nikkei bildirib ki, İran daha sonra 30 günlük bir müddət ərzində boğazdan minaları təmizləyəcək, bundan sonra bütün ölkələrin gəmiləri sərbəst və təhlükəsiz şəkildə hərəkət edə biləcək. ABŞ və İsrail fevralın 28-də İran a zərbələr endirdiyindən bəri, əvvəlki gündəlik 125-140 gəmi ilə müqayisədə Hörmüz boğazı ndan yalnız bir neçə onlarla gəmi keçir. İran ın dövlət televiziyası bazar ertəsi bildirib ki, son 24 saat ərzində İran İnqilab Keşikçiləri nin dəniz qüvvələrinin icazəsi ilə 32 gəmi və beş neft tankeri boğazdan keçib. Gərginlik neft qiymətlərində artıma səbəb olub və yanacaq, gübrə və qida xərclərini artırıb. Bazar ertəsi, razılaşmanın tezliklə əldə oluna biləcəyi ümidi ilə neft qiymətləri 7 faizdən çox düşərək iki həftəlik minimuma çatıb. REUTERS