Suriya hökuməti keçmiş lider Bəşər Əsəd in gizli kimyəvi silah proqramının qalıqlarını aşkar edib. Bu barədə çərşənbə axşamı məlumat verilib. Tapıntılar arasında 2011-2024-cü illərdə davam edən Suriya vətəndaş müharibəsi zamanı ölümcül qaz hücumlarını həyata keçirmək üçün istifadə olunanlara bənzər xammal və sursatlar var. Tapılanlar arasında sarin sinir qazı istehsalında istifadə olunan inqrediyentlər də olub. Kimyəvi Silahların Qadağan Olunması Təşkilatı nda Suriya nın daimi nümayəndəsi Məhəmməd Katoub bildirib ki, Suriya hakimiyyəti Əsəd dövründəki silah proqramında iştirak etməkdə şübhəli bilinən 18 nəfəri həbs edib. O, Reuters -ə verdiyi müsahibədə bildirib ki, saxlanılan şübhəlilər arasında yüksək səviyyəli hərbi, siyasi və texniki rəsmilər var. Bu elan, Suriya nın mart ayında kimyəvi silah proqramının qalıqlarını aradan qaldırmaq və vətəndaş müharibəsinin ən dəhşətli fəsillərindən birini bağlamaq planını açıqlamasından bəri ilk irəliləyiş əlamətidir. Suriya nın gizli kimyəvi silahlarından qalanları tapmaq, təmin etmək və ləğv etmək üçün xüsusi işçi qrupu yaradıldığı elan edilib. Müstəntiqlər və insan haqları qrupları minlərlə mülki vətəndaşın ölümünə və yaralanmasına səbəb olan hücumlarda sarin və xlor qazı daxil olmaqla qadağan olunmuş maddələrin dəfələrlə istifadə edildiyini sənədləşdiriblər. Cənab Katoub bildirib ki, istintaq davam etdiyi üçün şübhəlilərin adları açıqlanmayıb. Lakin bir neçəsi Əsəd rejimində general-mayor vəzifəsində xidmət edib və ən azı dördü Avropa , Böyük Britaniya və ya ABŞ sanksiya siyahılarında olub. OPCW çərşənbə axşamı verdiyi hesabatda bildirib ki, Suriya dakı komandası Suriya hakimiyyəti ilə birlikdə sahil və mərkəzi ərazilərdə bir neçə yüksək prioritetli elan olunmamış yeri ziyarət edib. Missiyanın davam etdiyini, lakin “onlarla elan olunmamış kimyəvi sursat, məsələn, hava bombaları və raketlər, eləcə də ayrı-ayrılıqda tapılan kimyəvi maddələr və əlaqəli avadanlıqlar” aşkar edildiyini bildirib. Cənab Katoub bildirib ki, OPCW müfəttişləri ilə aylarla işləyən Suriya komandaları 70-dən çox raket və hava bombası, eləcə də sarin istehsalı üçün xammal tapıblar. Kimyəvi silah qarışdırma və saxlama avadanlığı, həmçinin Əsəd qüvvələri tərəfindən sarin istehsalında istifadə edildiyi bilinən stabilizator olan heksamin də üç yerdə aparılan axtarışlar zamanı aşkar edilib. “Gizlilik, təhlükə və böyük təhlükəsizlik problemlərinə baxmayaraq... bu gün Suriya xalqı və dünya üçün bir nailiyyət əldə etdik”, - cənab Katoub deyib. “Bu, belə sursatların Suriya xalqına qarşı cinayətlərdə istifadə edilməzdən əvvəl aşkar edilməsi ilk dəfədir.” Prezident Əhməd Əl Şara rəhbərliyindəki yeni Suriya hakimiyyəti hakimiyyətə gəldikdən sonra Əsəd tərəfdarlarını izləmək üçün geniş səylər göstərib. Bəşər Əsəd 2024-cü ilin sonunda Rusiyaya qaçıb və o vaxtdan bəri görünməyib. Kimyəvi hücumlara görə məsuliyyət daşıdığı iddia edilən keçmiş hərbi hava qüvvələri komandiri general-mayor Cəyəz Əl Moussa bu ay ölkənin yeni hakimiyyəti tərəfindən ələ keçirilib. Başqa bir keçmiş general, Adnan Abboud Halawa , keçən ay 2013-cü ildə Quta da baş verən kimyəvi hücumda şübhəli rolu ilə əlaqədar həbs edilib. Həmin hücumda 200-dən çox uşaq daxil olmaqla 1400-dən çox insanın öldüyü təxmin edilir. Yüksək rütbəli Əsəd müttəfiqinin ilk məhkəməsi keçən ay başladı, Dəraa da keçmiş təhlükəsizlik rəisi Atef Nəcib etirazçıları öldürməkdə və işgəncə verməkdə ittiham olunur. 2011-ci ildə Dəraa da baş verən etiraz və nəticədə yaranan repressiya Suriya vətəndaş müharibəsinin başlanğıcı hesab olunur.