London da yerləşən Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar İnstitutu nun hesabatına görə, Çin in dənizdəki zəifliyi Malakka boğazı ndan daha çox Hörmüz boğazı nda başlayır və bu, Hind okeanı nda Pekin , Hindistan , Fransa və ABŞ arasında yeni strateji rəqabət meydanı yaradır. Cümə günü Sinqapur da açılan üç günlük Şanqri-La Dialoqu təhlükəsizlik sammiti ərəfəsində yayımlanan hesabatda deyilir ki, Hind okeanı regionu Soyuq Müharibə nin bitməsindən sonra onilliklər boyu nisbi sakitlikdən sonra yenidən əsas strateji teatr kimi ortaya çıxır. " Asiya Sakit Okean Regional Təhlükəsizlik Qiymətləndirməsi " adlı hesabatda iddia edilir ki, Çin in Hind okeanı vasitəsilə hərəkət edən enerji təchizatından asılılığı bu regionu Pekin in təhlükəsizlik hesablamaları üçün getdikcə daha vacib edir, eyni zamanda rəqib güclərin münaqişə zamanı istismar etməyə çalışa biləcəyi zəiflikləri də üzə çıxarır. Tədqiqat Qərbi Asiya nı və Asiya nı birləşdirən əsas dəniz boğazları ətrafında strateji rəqabəti araşdırır, xüsusilə Hörmüz boğazı na və qlobal enerji daşımalarının əhəmiyyətli hissəsini təmin edən Malakka və Sinqapur boğazları na (SOMS), həmçinin Malakka boğazı kimi tanınan ərazilərə diqqət yetirir. Hesabata görə, Hörmüz ətrafındakı son hadisələr bu dəniz yollarının artan strateji əhəmiyyətini vurğulamışdır. Hesabatda İran ın Çin və Rusiya ilə Dəniz Təhlükəsizlik Kəməri 2026 təlimində iştirakı, o cümlədən bu ilin əvvəlində Hörmüz boğazı nda keçirilən dəniz təlimləri qeyd olunur. Təlimlər İran , ABŞ və İsrail arasında gəmiçiliyi və Hörmüz boğazı vasitəsilə enerji axınlarını pozan münaqişənin başlamasından qısa müddət əvvəl baş vermişdir. Hesabat Çin in Malakka boğazı vasitəsilə ticarət və enerji axınlarının zəifliyinə diqqət yetirən, geniş müzakirə olunan " Malakka Dilemması " anlayışına meydan oxuyur. Dar su yolu kritik olaraq qalsa da, hesabatda iddia edilir ki, Çin in faktiki zəifliyi daha qərbdə başlayır, çünki onun idxal etdiyi enerjinin əhəmiyyətli bir hissəsi Hind okeanı na daxil olub Şərqi Asiya ya çatmazdan əvvəl Hörmüz boğazı ndan keçir. Bu marşrutlar boyunca hər hansı bir pozuntu yalnız Çin ə deyil, həm də Hind okeanı vasitəsilə daşınan enerji idxalından çox asılı olan Yaponiya da daxil olmaqla digər böyük Asiya iqtisadiyyatları na təsir edəcəkdir. Hesabatda deyilir ki, Çin Hind okeanı nda sahil xəttinə daha yaxın sulardan daha böyük strateji çətinliklərlə üzləşir, çünki o, Hindistan , Fransa və ABŞ kimi qurulmuş regional aktyorlarla birlikdə fəaliyyət göstərməlidir – onların hamısı regionda əhəmiyyətli hərbi imkanlara və tərəfdaşlıqlara malikdir. Tədqiqata görə, Xalq Azadlıq Ordusu Dəniz Qüvvələri son iyirmi ildə xeyli genişlənsə və Çin in gəmiçilik marşrutlarını qorumaq üçün imkanlarını inkişaf etdirməyə davam etsə də, Pekin in Hörmüz yaxınlığındakı əhatə dairəsi nisbətən məhdud olaraq qalır. Bu zəiflikləri aradan qaldırmaq üçün Çin hərbi təlimlər, təhlükəsizlik əməkdaşlığı, silah ixracı və daha geniş siyasi və iqtisadi tərəfdaşlıqlar vasitəsilə Hind okeanı sahil dövlətləri ilə müdafiə əlaqələrini davamlı olaraq artırmışdır. Hesabatda deyilir ki, Pekin yaxın gələcəkdə Hindistan , Fransa və ya ABŞ -ın əsas Hind okeanı boğazları vasitəsilə fəaliyyət göstərməsinin qarşısını ala bilməyəcək olsa da, tədricən əməliyyat təcrübəsi, hərbi tərəfdaşlıqlar və öz maraqlarını qorumağa və pozulmaya həssas marşrutlardan asılılığını azaltmağa yönəlmiş daha davamlı mövcudluq qurur. Hesabatda əlavə olunur ki, Pekin in nəticədə Hindistan , Fransa və ABŞ tərəfindən saxlanılanlara bənzər hərbi mövcudluğu davam etdirə biləcəyi qeyri-müəyyən olaraq qalır. Fransa Afrika da və Reunion adası nda hərbi mövcudluğu vasitəsilə qərbi Hind okeanı nda əsas oyunçu olmağa davam edir, Hindistan isə daha geniş Hind okeanı nı strateji məsuliyyətin əsas sahəsi kimi görür və özünü aparıcı regional təhlükəsizlik tərəfdaşı kimi mövqeləndirməyə çalışır. Hesabatda qeyd olunur ki, Yeni Dehli son illərdə regionda dəniz təlimlərini, müdafiə əməkdaşlığını və təhlükəsizlik tərəfdaşlıqlarını genişləndirmiş, ABŞ isə Dieqo Qarsiya bazası na əsaslanan uzunmüddətli hərbi mövcudluğunu qoruyub saxlamış və bir neçə Hind okeanı dövləti ilə əlaqələrini artırmışdır. Hesabatda deyilir ki, Hindistan , Fransa və ABŞ -ın hərbi mövcudluğu və tərəfdaşlıqları onlara əsas Hind okeanı boğazları boyunca müşahidə aparmaq, güc proyekt etmək və dəniz təhlükəsizliyi fəaliyyətlərini əlaqələndirmək üçün əhəmiyyətli imkanlar verir. Eyni zamanda, qeyd olunur ki, üç ölkə həmişə eyni təhdid qavrayışlarını və ya strateji prioritetləri bölüşmür, bu da daha dərin koordinasiya imkanlarını məhdudlaşdırır. Qərbi Sakit Okean da Pekin lə strateji rəqabətdə qalan və qərbi Hind okeanı nda İran la münaqişədə olan Vaşinqton üçün Çin in regionda artan hərbi imkanları əlavə geosiyasi sürtünmə mənbəyi ola bilər, hesabatda deyilir. Tədqiqata görə, böyüyən müdafiə bazarı, genişlənən infrastruktur investisiyaları, enerji asılılıqları və daha dərin siyasi əlaqələr Çin in Hind okeanı ndakı fəaliyyətinin artmasını təmin edəcəkdir. Hesabatda deyilir ki, Hind okeanı nda iqtisadi və təhlükəsizlik maraqları genişlənməyə davam etdikcə, Çin regionda hərbi mövcudluğunu dərinləşdirəcək, təyyarədaşıyan gəmilərin Hörmüz boğazı ndan Şərqi Asiya ya qədər uzanan kritik dəniz yollarının qorunmasında artan rol oynaması gözlənilir.