Bu cümə axşamı, Çin in Pekin in mərkəzindəki Tiananmen Meydanı nda və ətrafında demokratiya tərəfdarı nümayişləri qanlı şəkildə yatırmasından 37 il ötür. Həmin vaxt Çin qoşunları öz xalqına atəş açmışdı. Hadisə Çin də hələ də tabu olaraq qalır və hakim Kommunist Partiyası və ya hökumət tərəfindən rəsmi olaraq anılmayacaq. Nümayişlərə və sonrakı repressiyalara aparan bəzi əsas tarixlər: 1988: Çin iqtisadi xaosa sürüklənir, inflyasiyanın 30 faizə yaxınlaşması ilə yaranan panik alışlar baş verir. 1989-cu il, 15 aprel: Aparıcı islahatçı və keçmiş Kommunist Partiyası nın rəhbəri Hu Yaobang vəfat edir. Onun ölümü islahatların ləng getməsi, eləcə də korrupsiya və gəlir bərabərsizliyi ilə bağlı narazılıqlar üçün katalizator rolunu oynayır. 17 aprel: Tiananmen Meydanı nda tələbələr demokratiya və islahatlar tələb edərək etirazlara başlayırlar. Rəsmi xəbərdarlıqlara baxmayaraq, 100.000-ə qədər insan toplaşır. 22 aprel: Hu nun anım mərasimi keçirilərkən 50.000-ə yaxın tələbə Xalqın Böyük Zalı nın qarşısında toplaşır. Üç tələbə tələblərini əks etdirən petisiya ilə hökumətə müraciət etməyə çalışır, lakin onlara məhəl qoyulmur. Sian və Çanşa da iğtişaşlar və talanlar baş verir. 24 aprel: Pekin tələbələri sinif boykotuna başlayırlar. 27 aprel: Təxminən 50.000 tələbə hakimiyyətə qarşı çıxaraq Tiananmen ə yürüş edir. Dəstəkləyən kütlələrin sayı bir milyona çatır. 2 may: Şanxay da 10.000 etirazçı şəhər hökumətinin qərargahına yürüş edir. 4 may: 1919-cu il 4 May Hərəkatı nın ildönümü ilə üst-üstə düşən daha kütləvi etirazlar baş verir. Bu, islahatlar üçün başqa bir tələbə və ziyalıların rəhbərlik etdiyi hərəkat idi. Etirazlar Xalqın Böyük Zalı nda Asiya İnkişaf Bankı nın iclası ilə üst-üstə düşür. Tələbələr Şanxay da və doqquz digər şəhərdə yürüş edirlər. 13 may: Yüzlərlə tələbə Tiananmen Meydanı nda aclıq aksiyasına başlayır. 15-18 may: Çin in utancına, etirazlar islahatçı Sovet lideri Mixail Qorbaçov un dövlət səfəri üçün Xalqın Böyük Zalı nın qarşısında ənənəvi qarşılanma mərasiminin qarşısını alır. Tələbələr Qorbaçov u “Demokratiya Səfiri” kimi qarşılayırlar. 19 may: Partiya rəhbəri Zhao Ziyang , sərt xətt tərəfdarı o zamankı baş nazir Li Peng və gələcək baş nazir Wen Jiabao nun müşayiəti ilə Tiananmen Meydanı ndakı tələbələri ziyarət edir. Zhao tələbə etirazçılardan getmələrini xahiş edir, lakin ona məhəl qoyulmur. Bu, Zhao nun ictimaiyyət qarşısında son görünüşü olur. O, daha sonra təmizlənir. 20 may: Li Pekin in bəzi hissələrində hərbi vəziyyət elan edir. Bu günə qədər bir çoxları tərəfindən “ Pekin Qəssabı” kimi qınanan Li , 1998-ci ilə qədər baş nazir olaraq qaldı. 23 may: Təxminən 100.000 insan Pekin də Li nin vəzifədən uzaqlaşdırılmasını tələb edərək yürüş edir. 30 may: Tələbələr Tiananmen Meydanı nda Azadlıq Heykəli modelində hazırlanmış 10 metrlik (33 fut) “Demokratiya İlahi” heykəlini açırlar. 31 may: Hökumət tərəfindən dəstəklənən əks-nümayiş tələbələri “xain quldurlar” adlandırır. 3 iyun: Vətəndaşlar minlərlə əsgərin Tiananmen ə doğru hücumunu dəf edirlər. Meydandan bir neçə yüz metr (yard) aralıda baş verən toqquşmalarda gözyaşardıcı qaz və güllələrdən istifadə olunur. Hakimiyyət orqanları etirazçılara qoşunların və polisin “bütün üsullardan istifadə etmək hüququna” malik olduğunu xəbərdar edir. 4 iyun: Səhər erkən saatlarda tanklar və zirehli transportyorlar meydanın özünə hücuma başlayır və səhərə qədər onu təmizləyirlər. Təxminən dörd saat sonra qoşunlar meydanın kənarında yenidən toplaşan silahsız mülki şəxslərə atəş açır. 5 iyun: Naməlum bir Çin li kişi Tiananmen Meydanı nı tərk edən tank karvanının qarşısında dayanır. Bu görüntü repressiyaya qarşı müqavimət simvolu olaraq bütün dünyada yayılır. 6 iyun: Çin Dövlət Şurası nın sözçüsü Yuan Mu televiziyada bildirir ki, məlum ölüm sayı təxminən 300 nəfərdir, onların əksəriyyəti əsgərlərdir və yalnız 23 tələbənin öldüyü təsdiqlənib. Çin heç vaxt tam ölüm sayını açıqlamayıb, lakin hüquq müdafiəçiləri və şahidlər bu rəqəmin minlərlə ola biləcəyini deyirlər. 9 iyun: Ali lider Deng Xiaoping hərbi zabitləri tərifləyir və etirazları partiyanı devirməyə çalışan “əks-inqilabçıların” üzərinə atır. Mənbələr: Reuters , Çin dövlət mediası.