Virtual agentlər: süni intellekt insanların davranışını necə proqnozlaşdırır Süni İntellekt (Aİ) 04/06/2026 Paylaş FacebookXWhatsAppTelegram 2010-cu ildə ABŞ-da aralıq seçkilər günü tədqiqatçılar populyar sosial şəbəkənin 61 milyon istifadəçisinin iştirakı ilə genişmiqyaslı eksperiment aparıblar. Bəzi istifadəçilərə səs verməyin vacibliyi barədə xatırlatma və seçki məntəqəsinə keçid linki göstərilib. Digərləri isə eyni paylaşımın artıq səs vermiş dostlarının simaları ilə birlikdə təqdim olunan versiyasını görüblər. Bu variant seçicilərin cəlb olunması baxımından xeyli daha effektiv olub və 340 000 nəfəri seçki məntəqələrinə getməyə sövq edib. Bu araşdırma sosial şəbəkələrin insanların davranışına necə təsir göstərə biləcəyinin parlaq nümunəsidir. Lakin bu, tək bir hal idi.⚡️📲Təcili xəbərlər üçün bizi WhatsApp kanalından izlə Təbiətinə görə genişmiqyaslı sosial eksperimentləri yeni hipotezləri yoxlamaq və ya başqa şərtləri araşdırmaq üçün təkrarlamaq asan deyil. Onların təşkili baha başa gələ bilər, bəzi sualları isə etik narahatlıqlar yaratmadan araşdırmaq çətindir. Stenford Biznes Məktəbinin əməliyyat menecmenti, informasiya texnologiyaları və texnologiyalar kafedrasının professoru Mohsen Bayati və aspirant Sadegh Shirani belə bir sual üzərində düşünüblər: davranış eksperimentlərini lazım olduğu qədər tez-tez aparmaq mümkün olan virtual dünya yaratmaq olarmı? Yeni araşdırmada onlar sosial şəbəkədə insan davranışını imitasiya edən süni intellektə malik 20 000 rəqəmsal “agent”dən ibarət realistik simulyasiya hazırlayıblar. Tədqiqatçılar agentlərə 2010-cu il eksperimentində istifadə olunanlara əsaslanan mesajlar göstəriblər. Onlar müəyyən ediblər ki, modelləşdirmə ümumilikdə əvvəlki nəticələri təkrarlayıb: sosial əlaqələrdən istifadə edən mesaj potensial seçici fəallığını ümumi informasiya paylaşımından daha çox artırıb. Lakin effekt real eksperimentin nəticələrindən xeyli güclü olub. “Biz əmin olduq ki, simulyasiyalar ümumi mənzərəni görməyə imkan verir, lakin bir çox detalları qaçırır”, — Shirani izah edir. Bununla belə, virtual mühit tədqiqatçılara müxtəlif təsir tədbirlərinin effektivliyini yoxlamaqda kömək edə bilər. “Siz real dünyada mümkün olmayan eksperiment apara bilərsiniz”, — Bayati deyir. Süni intellekt agentləri şəbəkəsi Virtual mühitin yaradılmasına Shirani və Bayati ABŞ siyahıyaalma məlumatlarının toplanması ilə başlayıblar. Onları yaş, cins, peşə, təhsil və ailə vəziyyəti kimi məlumatlar maraqlandırıb. Hər profilə unikal rəqəmsal agent təyin edilib. Daha sonra onlar real sosial şəbəkədə 2012-ci ildə aparılmış araşdırmadan məlumatlar əldə ediblər və hər virtual agenti təsadüfi qaydada şəbəkə qovşağı ilə uyğunlaşdırıblar. Hər istifadəçinin profilini dəqiqləşdirmək və genişləndirmək üçün böyük dil modellərindən istifadə olunub. Bu zaman maraqlar, siyasi baxışlar və səsvermə vərdişləri kimi detallar əlavə edilib. Sonra tədqiqatçılar hər biri seçkilərdən əvvəlki bir günü təmsil edən 30 simulyasiya raundu keçiriblər. Raund zamanı agentlər real sosial şəbəkəyə bənzər mühitlə qarşılıqlı əlaqədə olublar. Onlar demoqrafik məlumatlarını və “şəxsiyyətlərini” nəzərə alaraq nə edəcəklərinə qərar vermək üçün dil modelinə suallar veriblər. Məsələn, agentlər seçkilər və ya başqa mövzu barədə yeni paylaşım yarada bilərdilər və bu paylaşım digər agentlərin xəbər lentində görünürdü. Yaxud onlar başqa istifadəçini izləyə, gördükləri kontentdən asılı olaraq səs vermək niyyətlərini dəyişə bilərdilər. Shirani və Bayati simulyasiyanın bir neçə versiyasını həyata keçiriblər. Bəzi versiyalarda bütün agentlər seçkilərdə iştirak etməyə çağıran informasiya mesajı görüblər; digərlərində sosial mesaj göstərilib; üçüncü variantda isə heç bir mesaj olmayıb. Sosial şəbəkədə birbaşa mesaj seçici fəallığını orta hesabla 3.9% artırıb, informasiya mesajı isə əhəmiyyətli təsir göstərməyib. Bu nəticə ümumilikdə 2010-cu il eksperimentinin nəticələri ilə üst-üstə düşüb. Lakin həmin əvvəlki eksperimentdə effekt xeyli zəif idi: sosial şəbəkədəki paylaşım seçici fəallığını təxminən 0.4% artırmışdı. Virtual oyun Shirani-nin sözlərinə görə, simulyasiyanın daha güclü effekt göstərməsinin səbəblərindən biri virtual agentlərin “gördüklərinə tam fokuslanması” ola bilər. Real insanlar isə sosial şəbəkələrdə ümumi informasiya axınına daha çox diqqət yayındırırlar. “Məsələn, mən mesajı görürəm, amma sonra dostumun bugünkü futbol oyunu barədə paylaşımını görürəm. Seçkilərlə bağlı mesajı tamamilə unuda bilərəm”. O və Bayati mesajın dolayı şəbəkə effektini də ölçüblər — yəni mesajı birbaşa görməyən, lakin dostlarının oxşar paylaşımlarını görən istifadəçilərə təsirini. Simulyasiyada bu effekt 2010-cu il əvvəlki eksperimentində qiymətləndirilən effektdən xeyli zəif olub. Shirani ehtimal edir ki, bu, real dünyadakı sosial şəbəkələrdə “insanların daha dərin əlaqələrə” malik olması ilə bağlı ola bilər. Məsələn, “həyat yoldaşımın səs verdiyini görmək mənim üçün çox böyük məna daşıyır”. Bayati hesab edir ki, süni intellektlə idarə olunan agentlər müəyyən məhdudiyyətlər nəzərə alınarsa və nəticələr ehtiyatla şərh edilərsə, materialşünaslıqdan səhiyyəyə qədər bir çox sahədə araşdırmalar üçün faydalı ola bilər. Məsələn, yeni material üçün perspektivli namizədləri müəyyən etmək məqsədilə minlərlə virtual eksperiment aparmaq, sonra isə hər şeyi laboratoriyada yoxlamaq mümkündür. “İndi hər yerdən ‘süni intellekt dəyərlidir’ fikrini eşidirik”, — Bayati deyir. “Bu isə bunu gördüyümüz çox konkret nümunədir”. Taglarsüni intellekt Son xəbərlər Ölkə xarici Ermənistan və ABŞ TRIPP sazişini imzalayıb 04/06/2026 Energetika 10 milyon manatdan çox vəsait ayrıldı: Yevlax-Bərdə elektrik xəttinin inşasına start verilir 04/06/2026 Ölkə daxili Azərbaycanda ət qiymətləri necə sabitləşəcək? – Nazirlik açıqladı 04/06/2026 Valyuta Dollar Fars körfəzində hərbi əməliyyatların kəskinləşməsi fonunda iki ayın maksimumuna yüksəlib 04/06/2026 Digər xəbərlər Ölkə xarici Ermənistan və ABŞ TRIPP sazişini imzalayıb 04/06/2026 Energetika 10 milyon manatdan çox vəsait ayrıldı: Yevlax-Bərdə elektrik xəttinin inşasına start verilir 04/06/2026 Ölkə daxili Azərbaycanda ət qiymətləri necə sabitləşəcək? – Nazirlik açıqladı 04/06/2026 Valyuta Dollar Fars körfəzində hərbi əməliyyatların kəskinləşməsi fonunda iki ayın maksimumuna yüksəlib 04/06/2026