Gələn həftədən etibarən Musk -ın Texas da yerləşən, Mars ı koloniyalaşdırmağı və kosmosda süni intellekt (AI) məlumat mərkəzləri yerləşdirməyi planlaşdıran SpaceX şirkətinin səhmlərini ala bilərsiniz. Bu, indiyə qədərki ən böyük kütləvi səhm satışı olacaq və SpaceX -i ABŞ -ın ən böyük on şirkətindən birinə çevirəcək. Bəs əgər alsanız, nə alacaqsınız və risklər nələrdir? SpaceX ilə tam olaraq nə baş verir? SpaceX hazırda Musk və digər özəl investorlara məxsusdur. İyunun 12-də şirkətin milyonlarla yeni səhmi satışa çıxarılacaq və sonra İlkin Kütləvi Təklif (IPO) adlanan prosesdə birjada açıq şəkildə ticarətə başlayacaq. IPO böyük miqdarda pul – ən azı 75 milyard dollar – toplamağı hədəfləyir və investorlara kosmos tədqiqatından və peyk rabitəsindən tutmuş X sosial media saytına və mübahisəli AI platforması Grok -a qədər müxtəlif fəaliyyətləri əhatə edən bir biznesə sərmayə qoymaq şansı verir. SpaceX , Musk -ın ən tanınmış şirkəti, elektrikli avtomobil istehsalçısı Tesla -dan ayrıdır, baxmayaraq ki, gələn il ikisinin birləşə biləcəyi düşünülür. Musk topladığı əlavə pulu SpaceX -in mövcud fəaliyyətlərini genişləndirmək, həmçinin yeni gələcək layihələri – asteroidlərin hasilatı, Mars ın koloniyalaşdırılması və kosmosda AI məlumat mərkəzlərinin yerləşdirilməsi – maliyyələşdirmək üçün istifadə etməyi planlaşdırır. Elmi-fantastik üslubda yazılmış satış prospektində deyilir ki, insanlar "dinozavrların taleyindən" qaçmalı və "şüurun işığı" tək bir planetə bağlı olmayacağı üçün kosmosda "bolluq dövrü" üçün plan qurmalıdırlar. Bu ambisiyaların bəzilərinin həyata keçirilməsi ilə bağlı çoxlu şübhələr var. Lakin Musk -ın tərəfdarları onun əvvəllər də şübhəçiləri məğlub etdiyini deyirlər. Və əgər səhm satışı planlaşdırıldığı kimi davam edərsə, bu, onu trilyoner edə bilər. Səhm ala bilərəmmi? SpaceX səhmləri Nyu York un texnologiya yönümlü Nasdaq bazarında ticarət olunacaq və bəzi böyük qlobal investisiya qurumları səhmləri almaq ehtimalı yüksəkdir. Lakin Böyük Britaniya da daxil olmaqla fərdi şəxslər də müəyyən investisiya platformaları və brokerlər vasitəsilə almaq şansı əldə edəcəklər. SpaceX -in 135 dollar (100 funt sterlinq) qiymətinə satmağı ümid etdiyi 550 milyondan çox səhm mövcuddur. İnvestorlar səhmlərin bu qədər dəyərli olub-olmadığına qərar verməlidirlər. Və ticarətə başladıqdan sonra onların dəyəri, geniş bazarın ilkin qiymətin çox aşağı və ya çox yüksək olduğunu düşünməsindən asılı olaraq sürətlə arta və ya azala bilər. Hətta SpaceX səhmlərinə birbaşa sərmayə qoymasanız belə, pensiya və ya əmanət fondunuzun meneceri investisiya strategiyasının bir hissəsi olaraq səhmlər alırsa, və ya ən böyük şirkətlərə avtomatik olaraq sərmayə qoyan indeks izləmə fondunuz varsa, dolayı maliyyə marağınız ola bilər. SpaceX -in dəyəri təxminən 1.75 trilyon dollar olacaq ki, bu da onu rəqibləri Anthropic və OpenAI -dən böyük, lakin Alphabet (Google) , Apple , Microsoft və Amazon kimi böyük texnologiya nəhənglərindən kiçik edəcək. SpaceX investorları zəngin olacaqmı? SpaceX kimi şirkətlərin fəaliyyətini izləyən analitik qrupları belə, səhmlər ticarətə başladıqdan sonra qiymətin qalxıb-qalmayacağını bilmirlər. Keçmişdə Musk uğursuz raket buraxılışları, istehsalda yaranan problemlər və siyasi mübahisələr kimi çətinlikləri dəf etmişdir, lakin xüsusilə AI yarışı olduqca bahalı və qeyri-müəyyənliklə doludur, bu da səhm qiymətlərinin artıq şişirdildiyi və qabarcığın partlaya biləcəyi ilə bağlı geniş narahatlıq doğurur. Keçən il Space Exploration Technologies – SpaceX rəsmi olaraq belə tanınır – 18.6 milyard dollar (13.8 milyard funt sterlinq) gəlir əldə etsə də, 4.9 milyard dollar xalis zərərlə başa vurmuşdu. Və IPO prospekti – səhm satışının şərtlərini əks etdirən sənəd – hətta şirkətin "xalis zərərlər tarixi" olduğunu və "gələcəkdə gəlirliliyə nail ola bilməyəcəyini" bildirir. ABŞ -ın vençur kapital firması Citrine Venture Partners -dən Ruth Foxe-Blader , SpaceX -in layihələrinin sayı və çeşidinin onun bir çox satış nöqtəsinə malik olduğunu düşünür. Lakin iForex -dən Michael Hewson "rəqəmlərin inanılmaz olduğunu" və Musk -ın "çox böyük ambisiyalarını həyata keçirmək qabiliyyətinə" bir mərc olduğunu deyir. SpaceX səhm satışı bu il gözlənilən üç AI ilə əlaqəli meqa-listinqdən birincisidir. Anthropic və Open AI səhmlərini satdıqda eyni əsas prinsip tətbiq olunacaq: gələcək mənfəətlərə zəmanət olmadan çoxlu pul yatırılır. Səhmlərim varsa, SpaceX -in necə idarə olunmasında söz sahibiyəmmi? Şirkət qərarlarına gəldikdə, Musk səhm satışından sonra səsvermə gücünün 80%-dən çoxunu saxlayacaq, bu da hazırda sahib olduğu paydan cüzi dərəcədə azdır. O, hələ də şirkəti kimin idarə edəcəyini və onun ümumi strategiyasını müəyyən edəcək.