Ma Nav Fav Finlandiyada peşə məktəbinə getmək şansı veriləndə, dərhal qəbul etdi. 19 yaşlı qız deyir: “Nə oxuduğumun fərqi yox idi. Sadəcə yaxşı iş tapmaq və ailəmi dolandırmaq üçün layiqli maaş qazanmaq üçün diplom lazım olduğunu bilirdim”. O, Myanmarda dağıdıcı müharibədən qaçdıqdan sonra Taylandın sərhəd şəhəri olan Mae Sotda qaçqın kimi yaşayırdı. Ma Nav Fav 2021-ci ilin fevralında Myanma ordusu demokratik yolla seçilmiş hökuməti devirəndə orta məktəbə yeni başlamışdı. Minlərlə müəllim işini tərk etdiyi və Ma Nav Fav kimi tələbələr xunta nəzarətində olan məktəblərə yazılmaqdan imtina etdiyi üçün təhsil iflic oldu. Mae Sotda o, qaçqınlar üçün yaradılmış bir liseyə qoşuldu və orada tələbələrə Finlandiyada təhsil almaq imkanı təklif edən bir agentlik haqqında eşitdi. Dünyanın o biri tərəfində yeni bir həyata hazırlaşarkən Fin dili dərslərinə yazılmaq qərarına gəldi. Lakin bu xəyal aprel ayında, əlində olduğunu düşündüyü gələcəklə birlikdə puç oldu. O, Mae Sotda fəaliyyət göstərən Brighter Future Way (BFW) adlı agentliyə təxminən 10.000 avro (11.500 dollar; 8.600 funt sterlinq) ödəmişdi. Pul Mae Sotda Fin dili dərsləri, tibb bacısı oxuyacağı peşə məktəbinə müraciət və Finlandiyada yaşamaq üçün yaşayış icazəsi üçün nəzərdə tutulmuşdu. Bu, ailəsi üçün böyük bir məbləğ idi və onu toplamaq üçün demək olar ki, bir il vaxt lazım oldu, lakin onlar vəziyyəti dəyişdirəcəyinə söz verən bir fürsət üçün bunu etməkdən məmnun idilər. Lakin sonra Finlandiya , BFW-nin asanlıqla əldə edə biləcəyini söylədiyi Ma Nav Favın yaşayış icazəsi tələbini rədd etdi. O, pulunu geri istədi, lakin agentliyə çata bilmədi. Həftələr sonra, təsisçisi Min Min Soe Şveynin Finlandiyada həbs olunduğunu öyrəndi. Taylandda yerləşən BFW-nin həmtəsisçisi Fitak Pakay BBC-yə bildirib ki, şirkət Min Min Soe Şve ilə “əlaqəni itirib” və “yataqxanada tələbə qalmadığı üçün” tezliklə fəaliyyətini dayandıracaq. Finlandiya Sərhəd Mühafizəsi də 2022-2025-ci illər arasında təxminən 350 Birma tələbəsinin Finlandiya üzrə peşə məktəblərinə qəbul olmasına kömək etməyi təklif edən bir təhsil agentliyi ilə bağlı “genişmiqyaslı araşdırma” elan edib. Bəyanatda deyilir: “Şübhə edilir ki, bu tələbələrdən ən azı bəzilərindən təhsil yerlərinin, yaşayış icazələrinin və dil imtahanlarının təşkili adı altında həddindən artıq pul tələb olunub”, bəzi qurbanların borclu qaldığı qeyd olunur. Araşdırmaya rəhbərlik edən Juho Sillanpää BBC-yə bildirib: “Bu vəziyyət bir çox tələbənin həssas vəziyyətə düşməsinə və maliyyə və ya başqa yollarla daha da istismar edilməsinə səbəb ola bilər”. O deyir ki, illər ərzində təhsil agentlərinin müştəriləri və ya Finlandiya səlahiyyətlilərini aldatdığı bir neçə araşdırmada iştirak edib, lakin əvvəlki hallar “əsasən daha kiçik miqyaslı olub”. O əlavə edib ki, bu iş “ağırlaşdırılmış şantaj”a bərabər ola bilər, lakin araşdırılan təşkilatın və ya şəxslərin kimliyini açıqlamaqdan imtina edib. Altı zərərçəkmiş tələbə, bir Finlandiya peşə məktəbi və bir BFW həmtəsisçisi ilə müsahibələri bir araya gətirərək, BBC BFW-nin sözügedən agentlik olduğunu başa düşür. BBC Min Min Soe Şveynin vəkili və ailəsi ilə əlaqə saxlayıb, lakin onlar müsahibə verməkdən imtina ediblər. Veb saytına görə, BFW “xaricdə yaşamağa, təhsil almağa və ya işləməyə hazırlaşan Myanmarlı şəxslər üçün dil təlimi və tələbə qəbulu xidmətlərində ixtisaslaşır”. Saytında qeyd olunan peşə kursları arasında tibb bacısı, əmlakın idarə edilməsi və iaşə var. Myanma , Tayland və Finlandiyada qeydiyyatdan keçmiş ofisləri olan şirkət, missiyasının “tələbələrimizi hər addımda dəstəkləmək, keçid dövründə onların yaxşı hazırlandığından və qayğısına qaldığından əmin olmaq” olduğunu bildirir. BFW kimi agentliklər son illərdə yaranıb, çünki AB xaricindəki tələbələr bu üçüncü tərəf “komissarlar” vasitəsilə Finlandiya peşə və ali təhsil müəssisələrinə daxil ola bilərlər, bu siyahıya yerli hökumətlər də daxildir. Bu agentliklər müəyyən proqramları “sifariş edə” bilər, onları qəbul etdikləri tələbələrin tələblərinə uyğunlaşdıraraq. Neçə tələbənin BFW ilə proqramlara yazıldığı və neçəsinin həqiqətən Finlandiyaya çatdığı bəlli deyil. * Ko Myo da onlardan biridir. Ailəsinin Min Min Soe Şveyni tanıdığını deyən 26 yaşlı gənc BBC-yə bildirib ki, peşə kursunu bitirdikdən sonra qocalar evində işləyir. O deyir ki, agentlik ona bəzi ödənişləri işə başlayana qədər təxirə salmağa icazə verib, lakin bu seçim BBC-yə danışan digər tələbələrin heç birinə verilməyib. Finlandiyanın Iisalmi şəhərindəki peşə kolleci olan EduSavo Oy , payızda BFW tərəfindən sifariş edilmiş bir proqram vasitəsilə ilk tələbə qrupunu qəbul etməli idi. Lakin may ayına qədər BFW-dən heç bir təhsil haqqı almamışdı və tərəfdaşlığı dayandırmaq qərarına gəldi, EduSavo Oy-nin baş direktoru Mira Repo BBC-yə bildirib. “Davam edən polis araşdırması ilə bağlı məlumat və BFW-nin hazırda ödənişi tamamlaya bilmədiyi barədə məlumat aldıq. Mənim başa düşdüyümə görə, Min Min Soe Şve Finlandiya səlahiyyətliləri tərəfindən saxlanılıb.” Finlandiya təhsil nazirliyi araşdırmada iştirak etmədiyini, lakin “şübhəli pozuntulardan təbii olaraq narahat olduğunu” bildirib. Kommunikasiya direktoru Tomas Sund BBC-yə bildirib: “Sözdə vasitəçi agentlər beynəlxalq tələbələrin qəbulunda, o cümlədən Finlandiyada geniş şəkildə istifadə olunur”. Lakin o, avqust ayında qüvvəyə minəcək yeni qanunların bütün beynəlxalq tələbələrə vasitəçilər vasitəsilə deyil, birbaşa Finlandiyadakı peşə təhsili məktəblərinə müraciət etməyə imkan verəcəyini vurğulayıb. Ma Nav Fav deyir: “Bəzi böyüklərimin məzun olduqdan sonra universitet üçün Finlandiyaya köçdüyünü görəndə ilhamlandım”. ABŞ və Böyük Britaniya kimi ölkələr çevrilişdən sonra tələbə vizalarının qaçqın statusu almaq üçün istifadə edildiyi narahatlıqları ilə Birma vətəndaşlarına viza məhdudiyyətlərini sərtləşdiriblər. Beləliklə, BFW kimi agentliklər Finlandiyanı alternativ kimi təbliğ etməyə başladılar. Ölkə ali təhsil alanlara yaşayış icazəsi verdikdən sonra, onların ailələri də buna müraciət etmək hüququna malikdirlər. Bütün bunlar Finlandiyanı Myanmarda müharibədən və yoxsulluqdan qaçmaq istəyən gənc Birmalılar üçün cəlbedici bir perspektivə çevirdi – “dünyanın ən xoşbəxt ölkəsində” yaşamaq və öyrənmək, gələcəkdə ailələrini də gətirmək imkanı ilə. Onlayn reklamlarda bir neçə agentlik həmçinin “asan viza təsdiqi və pulsuz təhsil”, “dünya səviyyəli orta təhsil” və “xərclərinizi ödəmək üçün təhsil alarkən işləmək” imkanlarını təbliğ edirdi. Ma Nav Fav hətta BFW-nin təsisçisi Min Min Soe Şve ilə görüşdü və o, ona xəyal kimi görünə biləcək şeyin əslində əlçatan olduğuna əmin etdi. Anası xərcləri ödəmək üçün iki əkin sahəsini satdı. O deyir: “Dostlarımla ora gedəcəyim üçün həyəcanlı idim”. Lakin Mae Sotdakı BFW “məktəbində” dil dərslərinə gələndə, Ma Nav Fav şokla müəllimlərin olmadığını gördü. “Mən niyə bir-birimizə dərs keçmək üçün bu qədər pul ödəməli olduğumuzu düşünürdüm.” Bir neçə aydan sonra proqramdan çıxmaq istədi, lakin pulunu geri almayacağı üçün qalması söyləndi. Ma Nav Fav da daxil olmaqla, BBC-yə danışan altı tələbənin hər biri BFW-yə təxminən 10.000 avro ödəyib – 8.000 avro Fin dilini öyrənmək üçün və 2.000 avro viza müraciəti haqları üçün. Tələbələr deyirlər ki, Finlandiya müəssisələrindən qəbul təklifləri almalarına baxmayaraq, onların beşinə “qeyri-kafi maliyyə sübutu” və “gecikmiş sənədləşmə” səbəbindən yaşayış icazəsi verilməyib. “Bütün viza müraciəti işləri, sənədlərin hazırlanması... Hər şeyi özümüz etməli idik. Pulumuzu nə üçün aldılar?” Ma Nav Fav soruşur. 21 yaşlı * Ko Myint deyir ki, valideynləri 2024-cü ildə onun BFW proqramını maliyyələşdirmək üçün bütün həyat qənaətlərini boşaldıblar və hətta qohumlarından daha çox pul borc alıblar. Onlar ümid edirdilər ki, Finlandiyada yaxşı bir iş tapdıqdan sonra onlara borclarını qaytarmaq üçün kifayət qədər pul qazana biləcək. Ko Myint valideynləri ilə Taylandda bir qida fabrikində işləyirdi, orada ayda təxminən 10.000 baht (305 dollar) maaş alırdılar. Birma miqrantları olaraq, daha yaxşı maaş verən iş tapmaqda çətinlik çəkirlər. Əlavə ödənişləri ödəyə bilməyən Ko Myint , Helsinkidə tibb bacısı oxumaq üçün yer təklif olunmasına baxmayaraq proqramdan çıxdı. “Mənə dedilər ki, pulumdan bir baht da qalmayıb, amma mən heç viza da almadım. Bütün pulun necə yoxa çıxdığını başa düşmürəm.” Ko Myint keçən il Facebookda BFW ilə bağlı təcrübələri haqqında danışanda, Min Min Soe Şveynin onlayn tərəfdarları tərəfindən təqib olunduğunu deyir. “Hətta ailə üzvləri də mənimlə üz-üzə gəldi. Bir çox insana qarşı tək olduğum üçün psixoloji cəhətdən tükənmiş hiss etdim,” o deyir. “İndi borcumu ödəmək üçün fabrikdə həm gündüz, həm də gecə növbələrində işləyirəm.” Ma Nav Fav Myanmardakı doğma şəhərinə qayıtmaqdan “çox utandığı” üçün Taylandın başqa bir şəhərinə köçüb. O deyir ki, anası bu qədər pulu itirməkdən əziyyət çəkib və bu, “onunla münasibətimi gərginləşdirib”. “Yalnız Min Min Soe Şveynin həbsi xəbəri çıxdıqdan sonra nəhayət başa düşdü ki, biz aldadılmışıq.” *Tələbələrin adları xahişlə dəyişdirilib.