[DUBAY/VAŞİNQTON] ABŞ və Pakistan liderləri ABŞ və İran arasında döyüşləri dayandırmaq üçün bazar günü (14 iyun) uzun müddətdir gözlənilən çərçivə sazişinin imzalanacağını proqnozlaşdırıblar, lakin Tehran vaxtla bağlı şübhələrini ifadə edib və İrandakı sərt xətt tərəfdarı etirazçılar buna qarşı çıxıblar. ABŞ Prezidenti Donald Tramp şənbə günü sosial mediada İranla razılaşmanın ertəsi gün, yəni 80 illik yubileyində imzalanacağını yazıb. Pakistanın Baş Naziri Şahbaz Şərif bildirib ki, iki tərəf sülh sazişi üçün çərçivə üzərində razılaşıb və İslamabad bazar günü elektron imzalamağa hazırlaşır, ardınca isə gələn həftə texniki səviyyədə danışıqlar aparılacaq. Lakin İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Esmaeil Baghaei , Trampın paylaşımından əvvəl, dövlət mediasına şənbə günü bildirib ki, bu, “sabah olmayacaq”, lakin “yaxın günlərdə” baş verə bilər. İranın Fars xəbər agentliyi məlumatlı mənbəyə istinadən bazar günü bildirib ki, Tehran çərçivə sazişi ilə bağlı hələ yekun qərar qəbul etməyib, onun siyasi, hüquqi və texniki aspektləri üzrə nəzərdən keçirmələr hələ də ekspert və qərar qəbul etmə səviyyələrində davam edir. Vəziyyətdən xəbərdar olan bir mənbə Reutersə bildirib ki, Qətər danışıqçıları sazişi yekunlaşdırmaq səylərinin bir hissəsi olaraq bazar günü səhər Tehrana uçublar. ABŞ boğazın açılmasına diqqət yetirir, toqquşmalar davam edir. Tramp Truth Socialda yazıb ki, çərçivə sazişi imzalandıqdan sonra İranın bağladığı qlobal neft tədarükü üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən Hörmüz boğazı dərhal “hamı üçün açıq” olacaq. Danışıqların bütün tərəflərindən olan mənbələr bildirib ki, boğaz yenidən açıldıqdan sonra ABŞ dəniz blokadasını qaldıracaq. İranın nüvə proqramı – Trampın müharibə üçün verdiyi əsas əsaslandırma – ilə bağlı danışıqlar bundan sonra baş tutacaq. 28 fevraldan bəri ABŞ və İsrailin bombardmanları İranın hərbi-sənaye bazasını ağır şəkildə zəiflətsə və ordusuna ziyan vursa da, ekspertlər bildirirlər ki, müharibə yalnız sərt xətt tərəfdarı İran İslam İnqilab Keşikçiləri Korpusunun hökmranlığını möhkəmləndirib. ABŞ və İsrail müharibəyə başlayanda Tramp iranlıları dövlət qurumlarını ələ keçirməyə çağırmışdı. Son iki gündə ABŞ və İran razılaşmaya doğru irəliləyirmiş kimi görünsə də, toqquşmalar davam edib, çünki ABŞ ordusu İrana blokada tətbiq edir və müharibədən əvvəl dünyanın neft tədarükünün 20 faizinin keçdiyi Hörmüz boğazı üzərində İranın nəzarətini zəiflətməyə çalışır. Şənbə günü səhər ABŞ qüvvələri boğaza doğru gedən bir neçə İran tək istiqamətli hücum dronunu vurub, ABŞ ordusu bildirib. ABŞ-İran razılaşmasının tərəfi olmadığını deyən İsrail şənbə günü Livanın İran müttəfiqi Hizbullah əleyhinə 24 saat ərzində 70-dən çox obyektə zərbə endirdiyini bildirib. İsrailin Baş Naziri Binyamin Netanyahu ABŞ-ın İsraildən Livanda hərbi əməliyyatları məhdudlaşdırmasını tələb etməsi ilə bağlı Tramp ilə toqquşub ki, Vaşinqton Tehranla razılaşmaya nail ola bilsin. İranın Xarici İşlər Naziri Abbas Araqçi cümə günü bildirib ki, razılaşmada dəyişikliklər hələ də mümkün olsa da, ilkin razılaşma onun ölkəsinin münaqişədən daha güclü çıxdığını göstərir. Nüvə danışıqları daha sonra baş tutacaq. Şənbə gecəsi İran boyu keçirilən hökumətyönlü mitinqlərdə sakinlər və xəbər agentlikləri çərçivə sazişinə qarşı çıxan sərt xətt tərəfdarlarının narazılıqlarını yüksək səslə ifadə etdiklərini bildiriblər. Şimal-şərq şəhəri Məşhəddə bir sakin Dubayda Reutersə bildirib ki, bəzi etirazçılar Xarici İşlər Naziri Araqçiyə açıq bir işarə olaraq “Kompromisçiyə ölüm!” şüarları səsləndiriblər. “Kompromisçi, istefa ver, istefa ver.” Bir neçə mənbə tərəfindən Reutersə təsvir edilən layihə şərtləri göstərir ki, ABŞ dondurulmuş İran aktivlərindən milyardlarla dolları sərbəst buraxmağa başlayacaq və İranın boğazı açması müqabilində onun neft ixracına tətbiq olunan sanksiyaları ləğv edəcək. İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Baghaei bildirib ki, dondurulmuş aktivlərin sərbəst buraxılması razılaşmanın ayrılmaz hissəsidir və Tehran boğazda xidmətlər üçün ödəniş almalı olacaq, Fars xəbər agentliyi bildirib. Lakin bir ABŞ rəsmisi dedi: “ İran Hörmüz boğazını açacaq, bu bir tələbdir. O, heç bir ödəniş olmadan açıq ola bilər. Onlar bunu etdikcə, biz blokadamızı qaldıracağıq.” Rəsmi jurnalistlərə bildirib ki, növbəti addım su yolunun minalardan təmizlənməsi olacaq və bu işdə Yeddi Böyük Güc Qrupunun ölkələrinin rolu ola bilər. Baghaei bildirib ki, regiondakı xarici hərbi bazalar ləğv edilməlidir, Fars məlumat verib, lakin təfərrüatları açıqlamayıb. İranın nüvə proqramı 60 günlük danışıqlar dövründə həll ediləcək. Bir ABŞ rəsmisi bildirib ki, razılaşma nəticədə İranın nüvə proqramının ləğvinə gətirib çıxaracaq, yüksək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatı məhv ediləcək və çıxarılacaq. Xarici İşlər Naziri Araqçi bildirib ki, İranın üstünlük verdiyi mövqe zənginləşdirilmiş uranının seyreltilməsi və ölkədə saxlanılmasıdır. REUTERS